नवी दिल्ली : भारतीय रेल्वे आज एक नवा इतिहास रचणार आहे. स्वदेशी बनावटीच्या ट्रेन कोलिजन प्रोटेक्शन सिस्टीम कवच (कवच) ची चाचणी आज म्हणजेच ४ मार्च रोजी सिकंदराबाद येथे होणार आहे. यामध्ये दोन गाड्या विरुद्ध दिशेने पूर्ण वेगाने एकमेकांकडे जातील. यापैकी एका ट्रेनमध्ये रेल्वे मंत्री अश्विनी वैष्णव स्वतः बसणार आहेत, तर दुसऱ्या ट्रेनमध्ये रेल्वे बोर्डाचे अध्यक्ष उपस्थित राहणार आहेत. मात्र ‘कवच’मुळे या दोन गाड्यांची टक्कर होणार नाही. रेल्वे अधिकाऱ्यांनी ही माहिती दिली.
अनेक वर्षांच्या संशोधनानंतर रेल्वे मंत्रालयाने हे तंत्रज्ञान विकसित केले आहे. जगातील सर्वात स्वस्त स्वयंचलित ट्रेन टक्कर संरक्षण प्रणाली म्हणून ‘कवच’ ची जाहिरात रेल्वेकडून केली जात आहे. ‘शून्य अपघात’ हे उद्दिष्ट साध्य करण्यासाठी रेल्वेला मदत करण्यासाठी स्वदेशी विकसित ऑटोमेटेड ट्रेन प्रोटेक्शन (ATP) प्रणाली विकसित करण्यात आली आहे. कवचची रचना अशा प्रकारे करण्यात आली आहे की निर्धारित अंतरावर त्याच मार्गावर दुसरी ट्रेन आल्याची माहिती मिळाल्यानंतर रेल्वे आपोआप थांबेल.
या डिजिटल सिस्टीममुळे रेड सिग्नलकडे दुर्लक्ष करणे किंवा अन्य काही बिघाड अशा मानवी चुका झाल्या असल्यास ट्रेन आपोआप थांबेल, असे वरिष्ठ अधिकाऱ्यांनी सांगितले. अधिका-यांनी सांगितले की, कवच बसवण्याची ऑपरेशनल किंमत प्रति किलोमीटर 50 लाख रुपये येईल, तर जागतिक स्तरावर अशा सुरक्षा यंत्रणेची किंमत प्रति किलोमीटर सुमारे 2 कोटी रुपये आहे. सनतनगर-शंकरपल्ली मार्गावरील या प्रणालीच्या ट्रायल रनचा भाग म्हणून रेल्वेमंत्री अश्विनी वैष्णव सिकंदराबादला पोहोचतील.
यंत्रणा प्रथम कुठे असेल
‘कवच’ प्रणालीमध्ये उच्च वारंवारता रेडिओ कम्युनिकेशनचा वापर केला जातो. अधिकार्यांच्या मते, कवच SIL-4 (सिक्युरिटी स्टँडर्ड लेव्हल फोर) शी सुसंगत आहे, जी कोणत्याही सुरक्षा प्रणालीची सर्वोच्च पातळी आहे. ही प्रणाली सुरू झाल्यानंतर, पाच किलोमीटरच्या परिघात असलेल्या सर्व गाड्या लगतच्या रुळांवर उभ्या असलेल्या ट्रेनच्या सुरक्षेसाठी थांबतील. कवच प्रति तास 160 किलोमीटर वेगासाठी मंजूर आहे.
2022 च्या केंद्रीय अर्थसंकल्पात आत्मनिर्भर भारत उपक्रमांतर्गत ‘कवच’ अंतर्गत 2,000 किमीपर्यंत रेल्वेचे जाळे आणण्याची योजना आहे. दक्षिण मध्य रेल्वेच्या सुरू असलेल्या प्रकल्पांमध्ये आतापर्यंत १०९८ किमी मार्गावर कवच बसवण्यात आले आहे. दिल्ली-मुंबई आणि दिल्ली-हावडा रेल्वे मार्गावरही कवच बसवण्याची योजना आहे, ज्यांची एकूण लांबी सुमारे 3000 किमी आहे.
