नवी दिल्ली : जम्मू-काश्मीरमधील पहलगाम येथे २२ एप्रिल रोजी झालेल्या दहशतवादी हल्ल्यामुळे भारत आणि पाकिस्तान यांच्यातील तणाव वाढला आहे. परिस्थिती युद्धजन्य होत असल्याने केंद्र सरकारने नागरिकांचे संरक्षण सुनिश्चित करण्यासाठी एक महत्त्वाचा निर्णय घेतला आहे. केंद्रीय गृह मंत्रालयाने सर्व राज्यांना ७ मे २०२५ रोजी ‘सिव्हिल डिफेन्स मॉक ड्रिल’ घेण्याचे आदेश दिले आहेत.
मॉक ड्रिल म्हणजे काय?
मॉक ड्रिल म्हणजे आपत्कालीन परिस्थितीत नागरिकांनी कसे वागावे, कसे सुरक्षित राहावे आणि आपली व इतरांची मदत कशी करावी, याचे प्रत्यक्ष प्रशिक्षण. युद्ध, दहशतवादी हल्ला, नैसर्गिक आपत्ती किंवा इतर संकटाच्या वेळी जी परिस्थिती निर्माण होते, तशीच कृत्रिम परिस्थिती तयार करून सराव केला जातो.
तज्ज्ञांच्या मते, ही एक केवळ सराव प्रक्रिया नसून, नागरिकांमध्ये आत्मविश्वास निर्माण करणारे आणि संकटाच्या वेळी योग्य निर्णय घ्यायला शिकवणारे प्रशिक्षण आहे.
गृह मंत्रालयाच्या सूचनांनुसार मॉक ड्रिलमध्ये खालील ५ महत्त्वाच्या बाबींचा समावेश असेल:
- हवाई हल्ल्याचा सायरन:
हवाई हल्ला होण्याची शक्यता दर्शवणारा सायरन वाजवून नागरिकांना सतर्क केले जाईल. - नागरिकांना बचाव प्रशिक्षण:
हल्ला झाल्यास किंवा ब्लॅक आऊट झाल्यास शाळा, कॉलेज, कार्यालय, इमारतींमध्ये लोकांनी कसा बचाव करावा, याचे थेट मार्गदर्शन दिले जाईल. - त्वरित ब्लॅक आऊट:
हवाई हल्ल्याच्या स्थितीत शत्रूला दिशा आणि ठिकाणं कळू नयेत म्हणून लाईट बंद करण्याचा सराव केला जाईल. - महत्त्वाची ठिकाणं झाकण्याची यंत्रणा:
सरकारची, लष्कराची आणि इतर महत्त्वाच्या इमारती शत्रूच्या लक्षात येऊ नयेत म्हणून त्यांना झाकण्याची व्यवस्था पाहिली जाईल. - नागरिकांचे स्थलांतर आणि सुरक्षितता:
संकटाच्या वेळी नागरिकांना सुरक्षित ठिकाणी स्थलांतरित करण्याचा सराव होईल. त्यासाठी वाहनांची, आश्रयस्थानांची आणि स्वयंसेवकांची व्यवस्था तपासली जाईल.
का आवश्यक आहे मॉक ड्रिल?
सिव्हिल डिफेन्स मॉक ड्रिल नागरिकांना कोणत्याही आपत्कालीन परिस्थितीस तोंड देण्यास सज्ज करते. त्यामुळे अनपेक्षित प्रसंगात घबराट टाळता येते, लोकांचा जीव वाचू शकतो आणि मालमत्तेचे नुकसान कमी करता येते.
युरोपीय देशांमध्ये अशी मॉक ड्रिल नियमितपणे घेतली जाते. त्यामुळे युद्धजन्य किंवा आपत्तीजनक प्रसंगी नागरिकांना संकट हाताळण्यात अडचण येत नाही.
फिरोजपूर छावणी बोर्डाचा ब्लॅक आऊट सराव
पंजाबमधील फिरोजपूर छावणी बोर्डाने नुकतीच ब्लॅक आऊट रिहर्सल घेतली. रविवारी रात्री ९ ते ९:३० दरम्यान ३० मिनिटे लाईट बंद ठेवून युद्धजन्य स्थितीची रिहर्सल करण्यात आली. यामध्ये नागरिकांनी अंधारात कसे सुरक्षित राहावे, याचे प्रात्यक्षिक दिले गेले. हा सराव यशस्वी झाला असून इतर भागांमध्येही यासारख्या कृती केल्या जातील.
नागरिकांना आवाहन
७ मे रोजी होणाऱ्या मॉक ड्रिलमध्ये सर्व नागरिकांनी सक्रिय सहभाग घ्यावा, असे आवाहन प्रशासन आणि गृह मंत्रालयाकडून करण्यात आले आहे. या सरावाचा उद्देश भीती निर्माण करणे नसून, आपत्कालीन प्रसंगी नागरिकांचा जीव वाचवणे हा आहे.
