International Epilepsy Day : एपिलेप्सी हा एक क्रॉनिक न्यूरोलॉजिकल डिसऑर्डर आहे, ज्यामध्ये मेंदूतील चेतापेशींमधील (न्यूरॉन्स) सामान्य रासायनिक आणि विद्युत क्रिया विस्कळीत होतात. या गडबडीमुळे न्यूरॉन्स असामान्यपणे काम करतात, परिणामी झटके येतात. तथापि, जागरुकतेच्या अभावामुळे, एपिलेप्सीच्या अटॅकबद्दल लोकांमध्ये अनेक प्रकारचे गैरसमज आहेत, जे रुग्णासाठी अत्यंत हानिकारक आहेत. जर एखाद्या व्यक्तीसोबत अशी समस्या उद्भवली तर त्याच्या जवळच्या लोकांनी या गोष्टींची विशेष काळजी घेतली पाहिजे जेणेकरून परिस्थिती फार गंभीर स्वरूप घेणार नाही.
एपिलेप्सी प्रथमोपचार: ‘हे’ करा
- तुमच्या समोर एखादी व्यक्ती बेशुद्ध पडली तर संयम ठेवा आणि त्याच्या जवळ गर्दी जमू देऊ नका. रुग्णाला इजा होऊ शकेल अशी त्याच्या सभोवतालची कोणतीही कठोर किंवा तीक्ष्ण वस्तू काळजीपूर्वक बाजूला करा.
- शक्य असल्यास त्या व्यक्तीचा चष्मा, टाय किंवा स्कार्फ काढून टाका. जर ती व्यक्ती बसलेली असेल तर त्याला हळूवारपणे सपाट पृष्ठभागावर ओढण्याचा प्रयत्न करा जेणेकरून तो पडणार नाही.
- नेहमी लक्षात ठेवा की अशी जप्ती कोणत्याही प्राथमिक उपचाराने थांबविली जाऊ शकत नाही. त्यामुळे रुग्ण बेशुद्ध झाल्यास त्याला एका ठिकाणाहून दुसऱ्या ठिकाणी नेण्याचा प्रयत्न करू नका, त्याच्यावर पाणी टाकू नका किंवा शरीराला हलवून शुद्धीवर आणू नका. अनेक वेळा पडल्यामुळे रुग्णाचे दात तुटतात किंवा तोंडात असलेली लाळ फेसाच्या स्वरूपात बाहेर पडू लागते. जर रुग्ण जास्त हलला तर या गोष्टी त्याच्या फुफ्फुसात जाऊ शकतात, ज्या हानिकारक ठरू शकतात.
- सर्वात सुरक्षित मार्ग म्हणजे बेशुद्ध झालेल्या व्यक्तीला हळुवारपणे त्याच्या कुशीवर झोपवा, जेणेकरून त्याच्या तोंडात जमा झालेला फेस फुफ्फुसात जाण्याऐवजी बाहेर येतो.
- त्याच्या गळ्याजवळील कपडे सैल करा.
- जप्ती कधी सुरू होते ते लक्षात ठेवा. अपस्माराचा झटका साधारणपणे फक्त दोन ते तीन मिनिटे टिकतो.
- जर रुग्णाला ५-10 मिनिटांत शुद्ध आली, तर रुग्णाला ताबडतोब डॉक्टरांकडे नेण्याची गरज नाही, परंतु यापेक्षा जास्त काळ बेशुद्ध राहिल्यास त्याला जवळच्या रुग्णालयात घेऊन जा, जिथे न्यूरोलॉजीवरील उपचार उपलब्ध असतील.
‘हे’ करू नका
- व्यक्तीला बळजबरीने आवर घालू नका : असे केल्याने तुम्ही त्या व्यक्तीला इजा करू शकता किंवा स्वतःला इजा करून घेऊ शकता.
- अन्न किंवा पेय ऑफर करू नका : पाण्याचा एक घोटही रुग्णाला गुदमरवू शकतो.
- व्यक्तीच्या तोंडात काहीही घालू नका : व्यक्तीच्या तोंडात एखादी वस्तू टाकण्याचा प्रयत्न करणे त्याच्यासाठी धोकादायक असू शकते. रुग्णाचे तोंड बळजबरीने उघडण्याचा प्रयत्न करू नका.
- कांदा, चपला किंवा कोणत्याही उग्र वासाने रुग्ण शुद्धीवर येतो असे मानणे पूर्णपणे चुकीचे आहे. त्यामुळे असे कोणतेही प्रयत्न करू नका.
ती व्यक्ती गोंधळलेली आणि लढाऊ असू शकते किंवा पळून जाण्याचा प्रयत्न करू शकते. बहुधा तो किंवा ती खूप थकलेली असेल आणि झोपू इच्छित असेल.
एपिलेप्सी असलेल्या व्यक्तीने वैद्यकीय ब्रेसलेट किंवा कार्ड घातले पाहिजे, ज्यामध्ये आपत्कालीन संपर्क माहिती, तो कोणती औषधे घेतो आणि कोणत्या औषधाची ऍलर्जी आहे, याची माहिती असल्यास मोठी मदत मिळू शकते.
एपिलेप्सीची चिन्हे आणि लक्षणे
फेफरे येणे हे एपिलेप्सीचे सर्वात मोठे लक्षण आहे. लोकांना अनेकदा असे वाटते की अपस्माराच्या झटक्यांमुळे स्नायूंमध्ये खळबळ उडते किंवा चेतना नष्ट होते, परंतु काही झटके त्याऐवजी अचानक भावना, संवेदना किंवा अशी वर्तणूक देऊ शकतात जी अयोग्य वाटू शकते आणि सुरुवातीला अपस्मारामुळे झाले म्हणून ओळखता येत नाही.
एपिलेप्सी असलेले काही लोक एकटक पाहतात किंवा चक्कर आल्यावर विचित्र आवाज काढतात. काही लोक कपडे उतरवू शकतात, हसतात किंवा वर्तुळात फिरतात. मेंदूच्या प्रभावित भागावर आणि मेंदूतील व्यत्ययाच्या तीव्रतेवर अवलंबून, अपस्माराचे झटके तुलनेने सौम्य घटनांपासून ते वारंवार घडणाऱ्या आणि जीवघेण्या आणीबाणीपर्यंत असू शकतात.
मेंदूच्या कोणत्या भागावर परिणाम झाला आहे, त्यानुसार झटके येण्याची लक्षणे बदलू शकतात.
