मोठी बातमी! CRR कमी करून बँकांना मोठा दिलासा, CRR कसे कार्य करते आणि बदलाचे प्रभाव काय? जाणून घ्या…

नवी दिल्ली : रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडियाचे (RBI) गव्हर्नर शक्तिकांत दास यांनी बँकांना मोठी भेट दिली आहे. पतधोरण बैठकीत घेतलेल्या निर्णयाबाबत माहिती देताना आरबीआयचे गव्हर्नर शक्तिकांत दास म्हणाले की, यावेळीही रेपो दर कायम ठेवण्यात आला आहे. महागाई नियंत्रणात आणण्यासाठी हा निर्णय घेण्यात आला आहे. मात्र, रेपो दर कायम ठेवल्यानंतर शक्तीकांत दास यांनी आणखी एक मोठी घोषणा केली आहे. त्यांनी रोख राखीव प्रमाण (CRR) 4.5 टक्क्यांवरून 4 टक्के केले आहे.

CRR कमी करून बँकांना मोठा दिलासा मिळाला आहे. त्यामुळे बँकांना रोख रकमेची कमतरता भासणार नाही. कारण काही काळापासून बँकांना रोखीच्या समस्येला सामोरे जावे लागत असल्याचे बोलले जात होते, परंतु आरबीआयने घेतलेल्या या निर्णयामुळे बँकांना तरलतेच्या समस्येपासून दिलासा मिळणार आहे. यापूर्वी ऑक्टोबर 2022 मध्ये, CRR मध्ये बदल करण्यात आले होते. म्हणजे सुमारे २४ महिन्यांनी बदल झाला आहे. आता CRR मधील बदलामुळे अतिरिक्त 1.16 लाख कोटी रुपये प्रणालीमध्ये येतील.

RBI ने सीआरआर ५० बेसिस पॉइंट्स (bps) म्हणजेच ०.५ टक्के कमी केल्यास ते बँकिंग सिस्टीममध्ये १.१ लाख कोटी ते १.२ लाख कोटी रुपयांचा निधी मोकळा करू शकते. डॉलरच्या तुलनेत रुपया स्थिर ठेवण्यासाठी आरबीआयने अलीकडेच विदेशी चलन बाजारात हस्तक्षेप केला आहे. सीआरआर कपात देखील यातून उद्भवणाऱ्या आव्हानांचा समतोल साधण्यात मदत करू शकते.

CRR मधील कपात हा RBI च्या इझी मनी पॉलिसीचा एक भाग आहे. जेव्हा RBI बँकिंग व्यवस्थेत तरलता वाढवायची असते, तेव्हा CRR कमी करून बँकांना अधिक निधी उपलब्ध करून दिला जातो. CRR मधील कपात बँकांसाठी देखील फायदेशीर आहे, कारण ते आता त्यांच्या निष्क्रिय ठेवींचे उत्पन्न-कमाईच्या मालमत्तेत रूपांतर करू शकतात.

CRR म्हणजे काय?
CRR व्यावसायिक बँकांना त्यांची सॉल्व्हेंसी स्थिती राखण्यासाठी आणि राखण्यासाठी मदत करते. हे सुनिश्चित करते की सर्व व्यावसायिक बँकांमध्ये तरलता प्रणाली सुसंगत आणि व्यवस्थित राहील. आरबीआयला CRR दराद्वारे बँकांनी तयार केलेल्या क्रेडिटवर नियंत्रण आणि समन्वय साधण्याची संधी मिळते, ज्यामुळे अर्थव्यवस्थेत रोख आणि पतपुरवठा सुरळीत होण्यास मदत होते.

सीआरआर कसे कार्य करते?

CRR ची परिभाषा:

• CRR म्हणजे व्यावसायिक बँकांना त्यांच्या एकूण ठेवींच्या विशिष्ट टक्क्याच्या प्रमाणात रोख राखीव ठेवण्याची आवश्यकता. या राखीव रकमेचा वापर बँकांना कर्ज देण्यासाठी किंवा इतर वित्तीय व्यवहारांसाठी करू शकत नाही.
• बँका ही रक्कम सेंट्रल बँकेकडे (RBI) ठेवतात, आणि त्यावर त्यांना व्याज मिळत नाही.

CRR चे काम व्यापारी बँकांच्या एकूण ठेवीपैकी काही टक्के रक्कम निश्चित करणे आणि ती सेंट्रल बँकेकडे रोख राखीव म्हणून ठेवायचे आहे. चलनविषयक धोरणाची अंमलबजावणी करण्याची संपूर्ण जबाबदारी सेंट्रल बँकेची असते, जिथे ती आर्थिक उद्दिष्टांवर आधारित CRR चे योग्य स्तर सेट करते.

CRR चा उद्देश:

CRR बँकिंग क्षेत्रातील तरलता आणि सॉल्व्हेंसी राखण्यास मदत करतो. यामुळे बँकांमध्ये आवश्यक रोख पैसा असतो, आणि कर्ज देताना त्यांच्या सामर्थ्याची आणि धोका व्यवस्थापनाची स्थिती राखली जाते.

CRR च्या बदलाचे प्रभाव:

• महागाई नियंत्रण : जर सेंट्रल बँकेचे (RBI) उद्दिष्ट महागाई नियंत्रणात ठेवणे आणि अर्थव्यवस्थेत अधिक कर्ज देणे कमी करणे असेल, तर CRR दर वाढवला जातो. यामुळे बँकांकडे उपलब्ध पैसा कमी होतो आणि त्यांना कमी कर्ज देण्याची क्षमता राहते, ज्यामुळे महागाई नियंत्रित होण्यास मदत होते.
• आर्थिक वाढ: जर अर्थव्यवस्थेतील वाढीचा वेग वाढवायचा असेल, तर CRR दर कमी केला जातो. यामुळे बँकांना अधिक पैसे उपलब्ध होतात, आणि ते अधिक कर्ज देऊ शकतात, जे अर्थव्यवस्थेत क्रेडिट प्रवाह वाढवते.

सारांश : CRR बँकिंग प्रणालीतील एक महत्त्वाचे साधन आहे, जे सेंट्रल बँकेला आर्थिक स्थिरता राखण्यास आणि अर्थव्यवस्थेतील तरलता तसेच कर्ज प्रवाहाचे योग्य नियंत्रण ठेवण्यास मदत करते.