काँग्रेसचे माजी खासदार सज्जन कुमार यांना जन्मठेप, १९८४ च्या शीखविरोधी दंगल प्रकरणात शिक्षा

नवी दिल्ली : १९८४ च्या शीखविरोधी दंगलींमध्ये, विशेषतः सरस्वती विहार हिंसाचार प्रकरणात, दिल्लीतील राऊस अव्हेन्यू न्यायालयाने माजी काँग्रेस खासदार सज्जन कुमार यांना जन्मठेपेची शिक्षा सुनावली. दिल्ली कॅन्टोन्मेंट दंगली प्रकरणात सहभागी असल्याबद्दल शिक्षा भोगत असलेल्या कुमार यांना सुनावण्यात आलेली ही दुसरी जन्मठेपेची शिक्षा आहे.

सुनावणीदरम्यान, दिल्ली पोलिस आणि पीडितांनी न्यायालयाला हे प्रकरण “दुर्मिळातील दुर्मिळ” म्हणून वर्गीकृत करण्याची विनंती केली आणि माजी खासदार सज्जन कुमार यांना फाशीची शिक्षा देण्याची मागणी केली. त्यांच्या लेखी सादरीकरणात, पोलिसांनी असा युक्तिवाद केला की हे प्रकरण निर्भया प्रकरणापेक्षाही भयानक आहे, कारण त्यात एका व्यक्तीऐवजी संपूर्ण समुदायाला लक्ष्य करण्यात आले होते. १९८४ मधील शीख हत्याकांड हा मानवतेविरुद्धचा गुन्हा होता, असे सरकारी वकिलांनी हिंसाचाराच्या क्रूरतेवर आणि प्रमाणावर भर देत म्हटले आहे. पोलिसांनी पुढे असा युक्तिवाद केला की १९८४ च्या दंगलींनी समाजाच्या सामूहिक विवेकाला खोलवर हादरवून टाकले, कारण ते एका विशिष्ट धार्मिक समुदायाविरुद्ध रचलेले हल्ले होते.

सरस्वती विहारमधील क्रूर हत्याकांड
हा खटला १ नोव्हेंबर १९८४ रोजी दिल्लीतील सरस्वती विहार येथे झालेल्या दोन शीख पुरुषांच्या – जसवंत सिंग आणि त्यांचा मुलगा तरुणदीप सिंग – यांच्या हत्येशी संबंधित आहे. तत्कालीन पंतप्रधान इंदिरा गांधी यांच्या हत्येनंतर झालेल्या दंगलींमध्ये या दोन्ही पीडितांची निर्घृण हत्या करण्यात आली. या प्रकरणाची चौकशी करणाऱ्या विशेष तपास पथकाने (एसआयटी) आरोप केला की कुमार यांनी त्यांच्या निर्देशानुसार या दोघांना जिवंत जाळणाऱ्या जमावाचे नेतृत्व केले होते आणि त्यांची घरे उद्ध्वस्त केली आणि लुटली.

या प्रकरणातील एफआयआर उत्तर दिल्लीतील सरस्वती विहार पोलिस स्टेशनमध्ये नोंदवण्यात आला होता. १९८४ च्या दंगलींच्या चौकशीसाठी स्थापन करण्यात आलेल्या रंगनाथ मिश्रा आयोगाला पीडितांच्या कुटुंबियांनी सादर केलेल्या प्रतिज्ञापत्रांवर आधारित हा अहवाल दाखल करण्यात आला होता.

१९८४ च्या शीखविरोधी दंगलींशी संबंधित इतर अनेक खटले कुमार यांच्यावर सुरू आहेत. सप्टेंबर २०२३ मध्ये, दंगलीत सुलतानपुरी येथे शीख समुदायातील सात लोकांच्या हत्येप्रकरणी दिल्लीच्या एका न्यायालयाने त्यांना निर्दोष मुक्त केले. राऊस अव्हेन्यू न्यायालयात त्यांचा आणखी एक खटला प्रलंबित आहे, तसेच दिल्ली उच्च न्यायालयात त्यांच्या निर्दोष सुटकेविरुद्ध दोन अपील आणि सर्वोच्च न्यायालयात एका प्रकरणात त्यांच्या शिक्षेविरुद्ध अपील आहे.

सध्या, कुमार तिहार तुरुंगात आहेत, जिथे ते १-२ नोव्हेंबर १९८४ रोजी पालम कॉलनीतील राज नगर भाग १ मध्ये पाच शीखांच्या हत्येशी संबंधित प्रकरणात आणि राज नगर भाग २ मधील गुरुद्वारा जाळल्याप्रकरणी २०१८ मध्ये दिल्ली उच्च न्यायालयाने दिलेल्या जन्मठेपेची शिक्षा भोगत आहेत.