चांद्रयान-३ चे यशस्वी प्रक्षेपण, ‘असा’ असेल चंद्रावर पोहोचण्याचा प्रवास, जाणून घ्या…

श्रीहरीकोटा : चांद्रयान-३ चे यशस्वी प्रक्षेपण झाले आहे. 23-24 ऑगस्ट दरम्यान कधीही, ते चंद्राच्या दक्षिण ध्रुवावरील मॅंझिनस-यू विवराजवळ उतरेल. LVM3-M4 रॉकेटने चांद्रयान-3 ला 179 किमी पर्यंत नेले. त्यानंतर त्याने चांद्रयान-3 ला पुढे प्रवासासाठी अवकाशात ढकलले. या कामात रॉकेटला फक्त 16:15 मिनिटे लागली.

LVM3 रॉकेटने ज्या कक्षेत चांद्रयान-3 प्रक्षेपित केले आहे ती 170X36,500 किलोमीटर लांबीची लंबवर्तुळाकार जिओसिंक्रोनस ट्रान्सफर ऑर्बिट (GTO) आहे. गेल्या वेळी चांद्रयान-2 ला 45,575 किमीच्या कक्षेत पाठवण्यात आले होते. यावेळी चांद्रयान-३ ला अधिक स्थिरता प्रदान करण्यासाठी ही कक्षा निवडण्यात आली आहे.

चांद्रयान-3 पृथ्वी आणि चंद्राला 5 फेऱ्या मारेल
170X36,500 किमीच्या लंबवर्तुळाकार जिओसिंक्रोनस ट्रान्सफर ऑर्बिटमधून चांद्रयानचे ट्रॅकिंग आणि ऑपरेशन अधिक सोपे आणि सुरळीत होईल. चंद्राच्या दिशेने पाठवण्यापूर्वी चांद्रयान-३ ला पृथ्वीभोवती किमान पाच फेऱ्या माराव्या लागतील. प्रत्येक फेरी मागील फेरीपेक्षा मोठी असेल. हे इंजिन चालू करून केले जाईल.

5 ऑगस्टला चांद्रयान-3 चंद्राच्या कक्षेत जाईल
यानंतर चांद्रयान-३ ट्रान्स लूनर इन्सर्शन (TLI) कमांडस दिले जातील. त्यानंतर चांद्रयान-3 सौर कक्षावर म्हणजेच लांब महामार्गावरून प्रवास करेल. 31 जुलैपर्यंत TLI पूर्ण होईल. सर्वकाही सामान्य स्थितीत झाल्यास यानंतर 5 ऑगस्टच्या सुमारास तो चंद्राच्या बाह्य कक्षेत प्रवेश करेल. काही तांत्रिक बिघाड झाल्यास वेळ वाढू शकतो.

23 ऑगस्ट रोजी वेग कमी होईल, लँडिंग सुरू होईल
चांद्रयान-3 चंद्राच्या 100X100 किलोमीटरच्या कक्षेत जाईल. यानंतर, विक्रम लँडर आणि प्रज्ञान रोव्हर प्रोपल्शन मॉड्यूलपासून वेगळे होतील. त्यांना 100 किमी X 30 किमीच्या लंबवर्तुळाकार कक्षेत आणले जाईल. 23 ऑगस्ट रोजी, वेग कमी करण्यासाठी डीबूस्ट कमांड दिली जाईल. यानंतर चांद्रयान-३ चंद्राच्या पृष्ठभागावर उतरण्यास सुरुवात करेल.

काही बदल करण्यात आले
यावेळी विक्रम लँडरच्या चारही पायांची ताकद वाढवण्यात आली आहे. नवीन सेन्सर बसवण्यात आले आहेत. नवीन सोलर पॅनल बसवण्यात आले आहे. मागील वेळी चांद्रयान-2 च्या लँडिंग साइटचे क्षेत्रफळ 500 मीटर X 500 मीटर म्हणून निवडले होते. इस्रोला विक्रम लँडर मध्यभागी उतरवायचे होते. त्यामुळे काही मर्यादा होत्या. यावेळी लँडिंगचे क्षेत्रफळ ४ किमी x २.५ किमी ठेवण्यात आले आहे. म्हणजेच चांद्रयान-३ चे विक्रम लँडर इतक्या मोठ्या क्षेत्रात उतरू शकते.

विक्रम लँडर उतरण्याची जागा स्वतः निवडेल
यावेळी तो स्वतः लँडिंगसाठी योग्य जागा निवडेल. विक्रम लँडर एवढ्या मोठ्या परिसरात स्वबळावर यशस्वीपणे उतरवण्याचा प्रयत्न केला जाईल. या लँडिंगवर लक्ष ठेवण्यासाठी चांद्रयान-2 चे ऑर्बिटर आपले कॅमेरे तैनात ठेवतील. तसेच यावेळी लँडिंगची जागा शोधण्यात मदत केलेली आहे.

विक्रम लँडर 96 मिलीसेकंदमध्ये चुका सुधारेल
विक्रम लँडरचे इंजिन मागील वेळेपेक्षा अधिक शक्तिशाली आहेत. मागच्या वेळी झालेल्या चुकांचे सर्वात मोठे कारण म्हणजे कॅमेरा. जो शेवटच्या टप्प्यात कार्यान्वित झाला. त्यामुळेच यावेळी त्यात सुधारणा करण्यात आली आहे. यादरम्यान, विक्रम लँडरचे सेन्सर चुका कमी करतील. त्यांची तातडीने दुरुस्ती करण्यात येईल. या चुका सुधारण्यासाठी 96 मिलीसेकंद लागतील. यासाठी यावेळी विक्रम लँडरमध्ये अधिक ट्रॅकिंग, टेलीमेट्री आणि कमांड अँटेना बसवण्यात आले आहेत. म्हणजेच, त्रुटीची शक्यता नगण्य आहे.