स्क्रीनसमोर जास्त वेळ घालवताय? डोळ्यांवर नक्की काय परिणाम होतो, जाणून घ्या…

पुणे : आजकाल दिवसातला बराच वेळ आपली नजर कॉम्प्युटर, फोन आणि टेलिव्हिजन स्क्रीनवर असते. परंतु याचा आपल्या डोळ्यांवर नक्की काय परिणाम होतो याचा आपण विचारदेखील करत नाही. स्क्रीन टाइमच्या काही तासांनंतर, आपल्याला डोळ्याभोवती वेदना जाणवू शकतात आणि दीर्घ कालावधीनंतर आपली दृष्टी खराब होऊ शकते.

वर्ल्ड हेल्थ ऑर्गनायझेशनच्या शिफारशीनुसार, 1 वर्षांखालील मुलांना स्क्रीन दाखवू नये, तसेच 5 वर्षांखालील मुलांनी दररोज एक तासापेक्षा जास्त वेळ स्क्रीनकडे बघू नये. आजकाल लहान वयात मुलांची दृष्टी खराब होण्याचे आणि डोळ्यांच्या समस्या निर्माण होण्याचे प्रमाण वाढले आहे. हे टाळण्यासाठी पालकांनी मुलांकडे लक्ष देणे आवश्यक आहे. मुलांना घराबाहेरील खेळ खेळण्याची आवड यामध्ये सहाय्य्यभुत ठरू शकते.

जास्त स्क्रीन टाइममुळे डोळ्यांना कसे नुकसान होते?

अभ्यासानुसार, लहान मुलांना जवळच्या वस्तूंपेक्षा दूरच्या वस्तू अधिक स्पष्टपणे दिसतात. आपण जसजसे मोठे होतो, तसतसे आपले डोळे विकसित होत जातात आणि दृश्य वातावरण आणि अनुवांशिक संकेतांना परिपूर्ण दृष्टी मिळविण्यासाठी प्रतिसाद देतात.

स्क्रीनचा जास्त वापर हानिकारक बदल घडवून आणू शकतो. मायोपिया असलेल्या लोकांमध्ये, डोळा ही समायोजन प्रक्रिया थांबवू शकत नाही आणि डोळ्याची लांबी वाढत राहते, लेन्स आणि डोळ्याच्या मागील बाजूस प्रकाश-संवेदनशील डोळयातील पडदा यांच्यातील अंतर वाढते.

जेव्हा आपण जवळ असलेल्या एखाद्या गोष्टीवर लक्ष केंद्रित करतो, तेव्हा डोळ्याचे सिलीरी स्नायू – जे लेन्सचा आकार समायोजित करतात – आकुंचन पावतात, ज्यामुळे लेन्सला अधिक गोलाकार आकार दिला जातो आणि रेटिनावर प्रतिमा केंद्रित होते. सिलीरी स्नायूंच्या अतिवापरामुळे ते जाड होऊ शकतात, लेन्सला आराम मिळण्यासाठी ती परत सपाट आकारात करण्याची डोळ्याची क्षमता कमकुवत होते. हे बुब्बुळ लांब करू शकते, ज्यामुळे त्याच्या संरचनेत आणि डोळयातील पडद्यावर प्रकाश केंद्रित करण्याच्या क्षमतेमध्ये कायमस्वरूपी बदल होऊ शकतो. डोळ्यांनी दूरच्या वस्तू पाहताना, व्यक्तीचा रेटिनाच्या “समोर” असलेला फोकस बिंदू संपतो, ज्यामुळे वस्तू अस्पष्ट दिसतात.

आपण बघत असलेल्या स्क्रीन सहसा आपल्या चेहऱ्याच्या अगदी जवळ असतात, त्यामुळे स्क्रीनचा जास्त वापर मायोपियाच्या वाढीस हातभार लावू शकतो. ज्यांचे डोळे अद्याप पूर्णपणे विकसित झालेले नाहीत, त्यांच्यासाठी स्क्रीनचा वापर अधिक धोका निर्माण करू शकतो. लॅन्सेट डिजिटल हेल्थ जर्नलमध्ये प्रकाशित झालेल्या 3,000 हून अधिक अभ्यासांच्या मेटा-विश्लेषणात तरुण लोकांमध्ये स्क्रीन टाइम आणि मायोपिया यांच्यातील महत्त्वपूर्ण संबंध आढळला. 2022 मध्ये BMJ ओपन जर्नलमध्ये प्रकाशित झालेल्या आणखी एका अभ्यासात असे आढळून आले आहे की, COVID-19 साथीच्या आजारादरम्यान दूरस्थ शिक्षणासाठी डिजिटल उपकरणांचा वापर वाढल्याने मुलांमध्ये मायोपियाच्या झपाट्याने प्रगतीसह व्हिज्युअल अडथळे निर्माण होतात.

घराबाहेरील वेळेचा अभाव, स्क्रीनवरील कामात वारंवार व्यस्त राहणे आणि एखाद्या व्यक्तीची अनुवांशिकता यासारख्या घटकांमुळे मायोपियाचा धोका वाढू शकतो. अलिकडच्या वर्षांत मायोपियाचे प्रमाण झपाट्याने वाढले आहे, विशेषत: लहान मुलांमध्ये. आनुवंशिकतेऐवजी, स्क्रीनसमोरील जास्त वेळ, यासह जीवनशैलीचे घटक या वाढीसाठी बहुधा जबाबदार ठरत आहेत.

2016 च्या अभ्यासाने मायोपियाच्या बदलत्या व्याप्तीवरील अभ्यासाच्या आधारे भाकीत केले आहे की 2050 पर्यंत ही समस्या वाढू शकते. जगातील निम्म्या लोकसंख्येला मायोपिया होऊ शकतो आणि ही स्थिती जागतिक स्तरावर कायमस्वरूपी अंधत्वाचे एक प्रमुख कारण बनू शकते. मायोपियामुळे कायमचे अंधत्व येऊ शकते, कारण ते डोळ्यांच्या इतर परिस्थितींसाठी एक जोखीम घटक आहे.