पुणे : प्रख्यात खगोलशास्त्रज्ञ, लेखक आणि विज्ञानप्रसारक डॉ. जयंत विष्णू नारळीकर यांचे मंगळवारी पुण्यातील राहत्या घरी निधन झाले. वयाच्या 86 व्या वर्षी त्यांनी अखेरचा श्वास घेतला. पहाटे झोपेत असतानाच त्यांची प्राणज्योत मालवली. त्यांच्या निधनाची माहिती कुटुंबीयांनी दिली असून, त्यांना कोणताही दीर्घकालीन आजार नव्हता. त्यांच्या निधनामुळे संपूर्ण देशभरातून शोक व्यक्त केला जात आहे.

डॉ. जयंत नारळीकर यांचे निधन हे भारतीय विज्ञानविश्वासाठी मोठी हानी आहे. आपल्या कार्यामुळे विज्ञानाला सामान्य माणसाच्या जिव्हाळ्याचा विषय बनविणारे एक प्रेरणादायी व्यक्तिमत्त्व आज हरपले आहे. त्यांच्या निधनाने वैज्ञानिक, साहित्यिक, आणि शैक्षणिक क्षेत्रात हळहळ व्यक्त केली जात आहे.

डॉ. जयंत नारळीकर यांचा जन्म 19 जुलै 1938 रोजी कोल्हापूर येथे झाला. त्यांच्या वडिलांचे नाव विष्णू वासुदेव नारळीकर होते. ते एक ख्यातनाम गणितज्ञ आणि वाराणसीतील बनारस हिंदू विद्यापीठाच्या गणित विभागाचे प्रमुख होते. त्यांच्या मातोश्री सुमती विष्णू नारळीकर या एक संस्कृत विदुषी होत्या. डॉ. नारळीकर यांचे शालेय शिक्षण वाराणसी येथे झाले. त्यांनी बी.एस्सी. पदवी प्राप्त केल्यानंतर उच्च शिक्षणासाठी इंग्लंडमधील केंब्रिज विद्यापीठात प्रवेश घेतला.

केंब्रिजमध्ये शिक्षण घेत असतानाच त्यांची खगोलशास्त्रातील वैश्विक सिद्धांतांवर विशेष पकड निर्माण झाली. प्रसिद्ध ब्रिटिश खगोलशास्त्रज्ञ सर फ्रेड हॉयल यांच्यासोबत त्यांनी अनेक महत्त्वपूर्ण संशोधन प्रकल्पांवर काम केले. हॉयल-नारळीकर सिद्धांत हा त्यांच्या संयुक्त कार्याचा एक महत्त्वाचा टप्पा मानला जातो.

भारतामध्ये खगोलशास्त्राचे संशोधन पुढे नेण्यासाठी त्यांनी 1988 साली पुण्यात ‘इंटर-युनिव्हर्सिटी सेंटर फॉर अ‍ॅस्ट्रोनॉमी अ‍ॅण्ड अ‍ॅस्ट्रोफिजिक्स’ (IUCAA) या संस्थेची स्थापना केली. या संस्थेचे पहिले संचालक म्हणून त्यांनी कार्यभार सांभाळला आणि ती संस्था भारतातील अग्रगण्य संशोधन केंद्रांपैकी एक बनली.

डॉ. नारळीकर हे फक्त संशोधकच नव्हते, तर एक प्रतिभावान लेखक आणि विज्ञानप्रसारकही होते. त्यांनी मराठी व इंग्रजी भाषांमध्ये विज्ञानकथा, लघुनिबंध, आणि पुस्तके लिहून विज्ञान सामान्यजनांपर्यंत पोहोचवले. त्यांची विज्ञानविषयक साहित्यसंपदा आजही वाचकांना प्रेरणा देत आहे. त्यांच्या या योगदानाची दखल घेत त्यांना 94 व्या अखिल भारतीय साहित्य संमेलनाच्या अध्यक्षपदाने गौरवण्यात आले होते.

डॉ. नारळीकर यांना त्यांच्या विज्ञान व साहित्य क्षेत्रातील योगदानासाठी भारत सरकारने ‘पद्मभूषण’ आणि ‘पद्मविभूषण’ या मानाच्या नागरी पुरस्कारांनी सन्मानित केले होते. याशिवाय, त्यांना अनेक राष्ट्रीय व आंतरराष्ट्रीय पुरस्कारही प्राप्त झाले होते.

The post ज्येष्ठ खगोलशास्त्रज्ञ डॉ. जयंत नारळीकर यांचे वृद्धापकाळाने निधन appeared first on थोडक्यात घडामोडी.

प्रसिद्ध तबलावादक आणि पद्मविभूषण पुरस्काराने सन्मानित उस्ताद झाकीर हुसेन यांचे ७३ व्या वर्षी निधन झाले. ते सध्या सॅन फ्रान्सिस्कोमधील एक वैद्यकीय संस्थेत उपचार घेत होते आणि तिथेच त्यांनी अखेरचा श्वास घेतला. त्यांच्या निधनामुळे भारतीय संगीत क्षेत्रात शोककळा पसरली आहे.

उस्ताद झाकीर हुसेन यांचा जन्म ९ मार्च १९५१ रोजी मुंबईत झाला. त्यांचे वडील उस्ताद अल्लाह राखा कुरेशी हे देखील एक प्रसिद्ध तबलावादक होते. त्यांच्या आईचे नाव बीवी बेगम होते. झाकीर हुसेन यांच्या संगीत शिक्षणाची सुरुवात घरच्या वातावरणात झाली होती, परंतु त्यांनी पुढे शास्त्रीय संगीताच्या क्षेत्रात स्वतःचा ठसा कायम ठेवला.

In the passing away of Tabla exponent, Ustad Zakir Hussain, India and the world has lost a musical genius, and a cultural ambassador who bridged borders and generations with his mesmerising rhythms.

The Padma Vibhushan Tabla maestro and percussionist, gloriously took forward the… pic.twitter.com/x9RM6l68fQ

— Mallikarjun Kharge (@kharge) December 15, 2024

झाकीर हुसेन यांना १९८८ मध्ये पद्मश्री, २००२ मध्ये पद्मभूषण, आणि २०२३ मध्ये पद्मविभूषण या सर्वोच्च राष्ट्रीय पुरस्कारांनी सन्मानित करण्यात आले. त्यांचे संगीत जीवन अनोखे होते, कारण त्यांनी जगभरातील विविध संगीतांमध्ये आपला ठसा उमटवला. त्यांना तीन ग्रामी पुरस्कार देखील मिळाले होते. त्यांच्या संगीताची शैली आणि तबल्यावर त्यांचा प्रभुत्व असलेल्या वाद्य वादनाने त्यांना एक जागतिक दर्जाचे कलाकार बनवले.

त्यांचे शिक्षण मुंबईतील माहीम येथील सेंट मायकल हायस्कूलमध्ये आणि सेंट झेवियर्स कॉलेजमध्ये झाले. झाकीर हुसेन यांचे करियर ११ व्या वर्षी अमेरिकेत पहिल्या संगीत मैफलीत सहभाग घेतानाच सुरू झाले. १९७३ मध्ये त्यांचा पहिला अल्बम “लिव्हिंग इन द मटेरियल वर्ल्ड” प्रकाशित झाला.

उस्ताद झाकीर हुसेन यांचे जीवन खूप साधे आणि संघर्षमय होते. एकेकाळी ते रेल्वेच्या जनरल कोचमध्ये प्रवास करत, आणि पैशाअभावी जमिनीवर झोपत. त्यांचे तबला आणि संगीतावर असलेले प्रेम आणि निष्ठा त्यांना यशाच्या शिखरावर घेऊन गेले. एक प्रसंग सांगत असताना ते म्हणाले होते की, १२ व्या वर्षी त्यांना एका कॉन्सर्टमध्ये ५ रुपये मिळाले होते. त्या ५ रुपयांचा अनुभव त्यांच्यासाठी अमूल्य होता, असं ते नेहमीच सांगत.

The world has lost a rhythm it can never replace. Ustad Zakir Hussain, our maestro whose tabla beats will forever echo in the soul of India, leaves behind his inimitable form of timeless art. His legacy is an eternal taal, resonating through generations to come. RIP pic.twitter.com/AcnoJmwUNG

— Gautam Adani (@gautam_adani) December 15, 2024

झाकीर हुसेन यांचे जीवन केवळ एक संगीतकार म्हणूनच नाही, तर एक प्रेरणा स्रोत म्हणूनही महत्त्वाचे राहिले. त्यांचे योगदान भारतीय आणि जागतिक संगीत क्षेत्रात अनमोल राहील. त्यांच्या निधनामुळे भारताने एक महान कलाकार गमावला आहे.

The post प्रसिद्ध तबलावादक उस्ताद झाकीर हुसेन यांचे निधन, वयाच्या ७३ व्या वर्षी घेतला अखेरचा श्वास appeared first on थोडक्यात घडामोडी.

नवी दिल्ली : केंद्र सरकारने मानाच्या पद्म पुरस्कारांची घोषणा केली असून ह्या वर्षी एकूण ७ पद्मविभूषण, १० पद्मभूषण आणि १०२ पद्मश्री पुरस्कार देण्यात येणार आहेत. यात महाराष्ट्राला एक पद्मभूषण आणि पाच पद्मश्री पुरस्कार मिळणार आहेत.

पद्म पुरस्कारांच्या यादीत महाराष्ट्रातील विविध क्षेत्रातील 7 नामवंत व्यक्तींचा समावेश आहे. यंदाच्या पद्म पुरस्कारांच्या यादीत 29 महिला, 10 विदेशातील नागरिक तर एका ट्रान्सजेंडर व्यक्तीचा समावेश आहे. 16 व्यक्तींना मरणोत्तर पुरस्कार जाहीर करण्यात आला आहे.

समाजकार्यात भरीव कामगिरी करणाऱ्या सिंधुताई सपकाळ यांना मानाचा पद्मश्री पुरस्कार जाहीर झाला आहे. सामाजिक कार्याबद्दल गिरीश प्रभुणे यांनाही पद्मश्री पुरस्काराने गौरविण्यात येणार आहे. साहित्याबद्दल नामदेव कांबळे यांना, कला क्षेत्रासाठी परशुराम गंगावणे यांना, उद्योग श्रेत्रासाठी जसवंतीबेन पोपट यांना पद्मश्री पुरस्कार जाहीर झाला आहे.

व्यापार व उद्योग क्षेत्रातील भरीव योगदानासाठी रजनीकांत श्रॉफ यांना पद्मभूषण पुरस्कार प्रदान करण्यात येणार आहे. माजी लोकसभा अध्यक्षा सुमित्रा महाजन यांचा पद्मभूषण पुरस्काराने गौरव केला जाणार आहे.

कला क्षेत्रात दिवंगत गायक एस. पी बालसुब्रमण्यम (मरणोत्तर), वाळू शिल्पकार सुदर्शन साहू, पुरातत्व तज्ज्ञ बी. बी. लाल यांना पद्मविभूषण पुरस्कार जाहीर करण्यात आला आहे. याशिवाय, जपानचे माजी राष्ट्राध्यक्ष शिंजो अबे यांना पद्मविभूषण पुरस्कार जाहीर करण्यात आला आहे.

पद्म विभूषण

1. शिंजो आबे, सार्वजनिक क्षेत्र, जापान
2. एस. पी. बालसुब्रमण्यम (मरणोत्तर), कला, तामिळनाडू
3. डॉ. बेल्ले मोनाप्पा हेगडे, औषननिर्माण, कर्नाटक
4. नरेंद्र सिंग कंपनी (मरणोत्तर), विज्ञान आणि अभियांत्रिकी, अमेरिका
5. मौलाना वहिदुद्दीन खान, अध्यात्म, दिल्ली
6. बी. बी. लाल, पुरातत्व, दिल्ली
7. सुदर्शन साहू, कला, ओडीशा

पद्मभूषण

1. कृष्णन नायर शांताकुमारी चित्रा , कला, केरळ
2. तरुण गोगोई (मरणोत्तर), सार्वजनिक क्षेत्र, आसाम
3. चंद्रशेखर कांब्रा, साहित्य आणि शिक्षण, कर्नाटक
4. सुमित्रा महाजन, सार्वजनिक क्षेत्र, मध्य प्रदेश
5. नृपेंद्र मिश्रा, सिव्हिल सर्व्हिस, उत्तर प्रदेश
6. राम विलास पासवान (मरणोत्तर), सार्वजनिक क्षेत्र, बिहार
7. केशुभाई पटेल (मरणोत्तर), सार्वजनिक क्षेत्र, गुजरात
8. कालबे सादिक (मरणोत्तर), अध्यात्म, उत्तर प्रदेश
9. रजनीकांत देविदास श्रॉफ, ट्रेड अॅन्ड इंडस्ट्री, महाराष्ट्र
10. तारलोचन सिंग, सार्वजनिक क्षेत्र, हरियाणा

पद्मश्री

1. गुलफाम अहमद, कला, उत्तर प्रदेश
2. पी. अनिता, क्रीडा, तामिळनाडू
3. रामा स्वामी अण्णावारापू, कला, आँध्र प्रदेश
4. शुभू अरुमुगम, कला, तामिळनाडू
5. प्रकाशराव असावाडी, साहित्य आणि शिक्षण, आंध्र प्रदेश
6. भुरी बाई, कला, मध्य प्रदेश
7. राध्येशाम बार्ले, कला, छत्तीसगड
8. धर्मा नारायण बारमा, साहित्य आणि शिक्षण, पश्चिम बंगाल
9. लक्ष्मी बरुआ, समाजसेवा, आसाम
10. बिरेन कुमार बासक, कला, पश्चिम बंगाल
11. रजनी बेक्टर, ट्रेड अॅन्ड इंडस्ट्री, पंजाबट
12. सांगकुमी बालचुअक, समाजसेवा, मिझोराम
13. पीटर ब्रूक, कला, UK
14. गोपीराम बुराभकत, कला, आसाम
15. बिजोया चक्रवर्ती, सार्वजनिक क्षेत्र, आसाम
16. सुजित चट्टोपाध्याय, साहित्य आणि शिक्षण, पश्चिम बंगाल
17. जगदिश चौधरी (मरणोत्तर), समाजसेवा, उत्तर प्रदेश
18. त्सुल्ट्रीम चोंजोर, समाजसेवा, लडाख
19. मौमा दास, क्रीडा, पश्चिम बंगाल
20. श्रीकांत दातार, साहित्य आणि शिक्षण, अमेरिका
21. नारायण देबनाथ, कला, पश्चिम बंगाल
22. चथनी देवी, समाजसेवा, झारखंड
23. दुलारी देवी, कला, बिहार
24. राधे देवी, कला, मणिपूर
25. शांती देवी, समाजसेवा, ओडिशा
26. वायान दिबीया, कला, इंडोनेशिया
27. दादुदन गढवी, साहित्य आणि शिक्षण, गुजरात
28. परशुराम आत्माराम गंगावणे, कला, महाराष्ट्र
29. जय भगवान गोयल, साहित्य आणि शिक्षण, हरियाणा
30. जगदिश चंद्र हलदर, साहित्य आणि शिक्षण, पश्चिम बंगाल
31. मंगलसिंग हाजौरी, साहित्य आणि शिक्षण, आसाम
32. अशू जामसेनपा, क्रीडा, अरुणाचल प्रदेश
33. पुर्णामासी जानी, कला, ओडिशा
34. माथा बी. मंजाम्मा जोगती, कला, कर्नाटक
35. दामोदरम कैथापराम, कला, केरळ
36. नामदेव सी. कांबळे, साहित्य आणि शिक्षण, महाराष्ट्र
37. महेशभाई आणि नरेशभाई कनोडिया (मरणोत्तर), कला, गुजरात
38. रजत कुमार कार, साहित्य आणि शिक्षण, ओडिशा
39. रंगास्वामी लक्ष्मीनारायण कश्यम, साहित्य आणि शिक्षण, कर्नाटक
40. प्रकाश कौर, समाजसेवा, पंजाब
41. निकोलस कंझान्स, साहित्य आणि शिक्षण, ग्रीस
42. के. केशवासामी, कला, पुद्दुचेरी
43. गुलाम रसुल खान, कला, जम्मू-काश्मीर
44. लाखा खान, कला, राजस्थान
45. संजिदा खातून, कला, बांग्लादेश
46. विनायक विष्णू खेडेकर, कला, गोवा
47. निरु कुमार, समाजसेवा, दिल्ली
48. लाजवंती, कला, पंजाब
49. रतन लाल, विज्ञान आणि अभियांत्रिकी, अमेरिका
50. अली मनिकफान, ग्रासरुट इनोव्हेशन, लक्षद्विप
51. रामचंद्र मांझी, कला, बिहार
52. दुलाल मानकी, कला, आसाम
53. नांद्रो बी. माराक, कृषी, मेघालय
54. रेवबेन माशांगव, कला, मणिपूर
55. चंद्रकांत मेहता, साहित्य आणि शिक्षण, गुजरात
56. रतन लाल मित्तल, औषधनिर्माण, पंजाब
57. माधवन नांबियार, क्रीडा, केरळट
58. श्याम सुंदर पालिवाल, समाजसेवा, राजस्थान
59. डॉ. चंद्रकांत संभाजी पांडव, औषधनिर्माण, दिल्ली
60. डॉ. जे. एन. पांडे (मरणोत्तर), औषधनिर्माण, दिल्ली
61. सोलोमन पप्पाय्या, साहित्य, शिक्षण आणि पत्रकारिता, तामिळनाडू
62. पाप्पामाल, कृषी, तामिळनाडू
63. डॉ. कृष्णा मोहन पाटी, औषधनिर्माण, ओडिशा
64. जशवंतीबेन जमनादास पोपट, ट्रेड अॅन्ड इंडस्ट्री, महाराष्ट्र
65. गिरीश प्रभुणे, समाजसेवा, महाराष्ट्र
66. नंदा पृष्टी, साहित्य आणि शिक्षण, ओडिशाट
67. के. के. रामचंद्र पुलावार, कला, केरळ
68. बालन पुथेरी, साहित्य आणि शिक्षण, केरळ
69. बिरुबाला राभा, समाजसेवा, आसाम
70. कनका राजू, कला, तेलंगणा
71. बॉम्बे जयश्री रामनाथ, कला, तामिळनाडू
72. सत्यराम रेयांग, कला, त्रिपुरा
73. डॉ. धनंजय दिवाकर सगदेव, औषधनिर्माण, केरळ
74. अशोक कुमार साहू, औषधनिर्माण, उत्तर प्रदेश
75. भुपेंद्र कुमार सिंग संजय, औषधनिर्माण, उत्तराखंड
76. सिंधुताई सपकाळ, समाजसेवा, महाराष्ट्र
77. चमनलाल सप्रु (मरणोत्तर), साहित्य आणि शिक्षण, जम्मू-काश्मीर
78. रमन सामरा, साहित्य, शिक्षण आणि पत्रकारिता, आसाम
79. इम्रान शाह, साहित्य आणि शिक्षण, आसाम
80. प्रेमचंद शर्मा, कृषी, उत्तराखंड
81. अर्जुनसिंग शेखावत, साहित्य आणि शिक्षण, राजस्थान
82. रामयत्न शुक्ला, साहित्य आणि शिक्षण, उत्तर प्रदेश
83. जितेंद्र सिंग शंती, समाजसेवा, दिल्ली
84. करतार परस राम सिंग, कला, हिमाचल प्रदेश
85. करतार सिंग, कला, पंजाब
86. डॉ. दिलीप कुमार सिंग, औषधनिर्माण, बिहार
87. चंद्रशेखर सिंग, कृषी, उत्तर प्रदेश
88. सुधा हरी नारायण सिंग, क्रीडा, उत्तर प्रदेश
89. विरेंद्र सिंग, क्रीडा, हरियाणा
90. मृदुला सिन्हा (मरणोत्तर), साहित्य आणि शिक्षण, बिहार
91. के. सी. शिवशंकर (मरणोत्तर), कला, तामिळनाडू
92. गुरु मा कमाली सोरेन, समाजसेवा, तामिळनाडू
93. माराची सुब्बरामन, समाजसेवा, तामिळनाडू
94. पी. सुब्रमण्यम (मरणोत्तर), ट्रेड अॅन्ड इंडस्ट्री, तामिळनाडू
95. निदूमोलू सुमाथी, कला, आंध्र प्रदेश
96. कपिल तिवारी, साहित्य आणि शिक्षण, मध्य प्रदेश
97. फादर वेल्स (मरणोत्तर), साहित्य आणि शिक्षण, स्पेन
98. डॉ. थिरुवेंगादम वीराराघवन (मरणोत्तर), औषधनिर्माण, तामिळनाडू
99. श्रीधर वेंबू, ट्रेड अॅन्ड इंडस्ट्री, तामिळनाडू
100. के. वाय. व्यंकटेश, क्रीडा, कर्नाटक
101. उषा यादव, साहित्य आणि शिक्षण, उत्तर प्रदेश
102. काझी सज्जाद अली जहीर, सार्वजनिक क्षेत्र, बांग्लादेश

The post पद्म पुरस्कारांची घोषणा, ७ पद्मविभूषण, १० पद्मभूषण आणि १०२ पद्मश्री पुरस्कार, जाणून घ्या संपूर्ण यादी appeared first on थोडक्यात घडामोडी.

केंद्रीय कृषी कायद्यांच्या विरोधात देशात शेतकऱ्यांचे आंदोलन आता अधिक उग्र स्वरुप धारण करत आहे. या दरम्यान पंजाबचे माजी मुख्यमंत्री प्रकाशसिंह बादल यांनी या कायद्यांच्या निषेधार्थ आपला ‘पद्मविभूषण’ सन्मान परत केला आहे. बादल यांनी राष्ट्रपती रामनाथ कोविंद यांना तीनपानी पत्र लिहून केंद्रीय कृषी कायद्यांचा निषेध केला आणि शेतकऱ्यांवर करण्यात येत असलेल्या कारवाईबाबत नाराजी व्यक्त करत पद्मविभूषण परत केला.

आपला पद्मविभूषण सन्मान परत करताना पंजाबचे माजी मुख्यमंत्री प्रकाशसिंह बादल म्हणाले, ‘मी इतका गरीब आहे की, शेतकऱ्यांसाठी अर्पण करण्याला माझ्याकडे काहीच नाही. मी जो काही आहे तो शेतकऱ्यांमुळेच आहे. अशात जर शेतकऱ्यांचा अपमान होत असेल, तर कोणत्याही प्रकारचा सन्मान राखून ठेवण्यात काहीच फायदा नाही.’ शेतकऱ्यांची फसवणूक करण्यात आली असून, त्यामुळे शेतकऱ्यांना मोठे दु:ख झाले आहे. शेतकऱ्यांच्या आदोलनाला चुकीच्या पद्धतीने सादर करण्यात येत आहे, ते अतिशय दु:खद असल्याचे त्यांनी म्हटले आहे.

The post प्रकाशसिंह बादल यांनी केंद्रीय कृषी कायद्यांचा निषेध करत ‘पद्मविभूषण’ सन्मान केला परत appeared first on थोडक्यात घडामोडी.