४ फेब्रुवारी म्हणजे जागतिक कर्करोग दिवस. जगभरात कर्करोगाबाबत माहितीचा प्रसार करणे आणि कर्करोग प्रतिबंधात्मक उपाययोजनांना प्रोत्साहन देणे हे जागतिक कर्करोग दिवस साजरा करण्यामागील कारण आहे. व्यसनांमुळे कर्करोग होण्याचे प्रमाण वाढत असून त्यादृष्टीने उपाययोजना करणे आवश्यक आहे. मादक पदार्थांच्या वापराशी फुफ्फुस किंवा हृदयविकार, मानसिक आरोग्यस्थिती, रोगप्रतिकारक शक्ती कमी होणे आणि कर्करोग यासारख्या अनेक आरोग्य समस्या जोडलेल्या आहेत.

तंबाखू आणि कर्करोग
तंबाखू हे कर्करोगाचे आणि कर्करोगामुळे होणाऱ्या मृत्यूचे महत्वाचे कारण आहे. फुफ्फुसाच्या कर्करोगाच्या मृत्यूंपैकी ८०% मृत्यू तंबाखूमुळे होतात. तंबाखूचे सेवन कोणत्याही स्वरूपात शरीराला घातक असते. यामध्ये सिगारेट, सिगार, ई-सिगारेट आणि चघळली जाणारी तंबाखू यांचा समावेश आहे. लाळेमध्ये गिळलेल्या रसायनांच्या संपर्कात त्यांचे ओठ, तोंड, घसा आणि स्वरयंत्र (व्हॉइस बॉक्स) येतात. फुफ्फुस, तोंड आणि घशाच्या कर्करोगाव्यतिरिक्त, तंबाखूमुळे मूत्राशय, मूत्रपिंड, यकृत, पोट, स्वादुपिंड, कोलन आणि गुदाशय आणि गर्भाशय ग्रीवा आणि रक्ताचा कर्करोग (ब्लड कॅन्सर) देखील होऊ शकतो. चघळली जाणारी तंबाखू हा धूररहित तंबाखूचा एक प्रकार आहे, ज्यामुळे तोंड, अन्ननलिका आणि स्वादुपिंडाचा कर्करोग होतो.

सेकंडहँड स्मोकच्या संपर्कात येणाऱ्यांमध्ये देखील कर्करोगाचा धोका वाढतो. या धुरात २५०पेक्षा जास्त विषारी संयुगे आणि ५०ज्ञात कॅन्सर निर्माण करणारे घटक असतात. तंबाखूच्या धुरातील रसायने डीएनएला हानी पोहोचवू शकतात आणि कर्करोग होऊ शकतो. फुफ्फुसाचे आजार, हृदयरोग, डोळ्यांची आणि नाकाची जळजळ, सायनस आणि श्वसन संक्रमण यांचा सेकंड स्मोकमध्ये समावेश होतो.

अल्कोहोल आणि कर्करोग
अभ्यासाने अल्कोहोल पिणे आणि कर्करोगाचे अनेक प्रकार विकसित होण्यामध्ये मजबूत संबंध दर्शविला आहे. यूएस डिपार्टमेंट ऑफ हेल्थ अँड ह्युमन सर्व्हिसेसच्या नॅशनल टॉक्सिकोलॉजी प्रोग्रामने अल्कोहोलयुक्त पेयांचे सेवन मानवी कार्सिनोजेन म्हणून सूचीबद्ध केले आहे, जो मानवांमध्ये कर्करोग होण्याची क्षमता असलेला एजंट आहे. मध्यम ते जास्त प्रमाणात मद्यपान केल्याने डोके आणि मानेचा कर्करोग तसेच अन्ननलिकेचा कर्करोग होतो. मद्यपान स्तनाचा कर्करोग, कोलोरेक्टल कर्करोग आणि यकृताच्या कर्करोगाशी देखील जोडला गेला आहे. अल्कोहोल मेलेनोमा, प्रोस्टेट आणि स्वादुपिंडाच्या कर्करोगाचा धोकाही वाढू शकतो. रेड वाईन कॅन्सरपासून बचाव करण्यास मदत करू शकते असा एक सामान्य गैरसमज आहे. परंतु यासंबंधी संशोधनात कोणतेही पुरावे आढळले नाहीत. कोणत्याही प्रकारचे अल्कोहोलयुक्त पेय सेवन केल्याने कर्करोगाचा धोका वाढतो.

स्टिरॉइड्स आणि कर्करोग
स्टिरॉइड्सचा वापर अनेक वैद्यकीय परिस्थितींवर उपचार करण्यासाठी केला जाऊ शकतो. परंतु अनेकदा ऍथलीट्स आणि बॉडी बिल्डर्सद्वारे त्यांचा गैरवापर केला जातो. ऍनाबॉलिक स्टिरॉइड्स हे टेस्टोस्टेरॉन सारखे प्रभाव असलेले पदार्थ असतात, ज्यांचा उपयोग स्नायूंचे वस्तुमान वाढवण्यासाठी किंवा शारीरिक कार्यक्षमता सुधारण्यासाठी केला जातो. स्टिरॉइड्सच्या वापरामुळे पुरुषांमध्ये प्रोस्टेट कर्करोग आणि महिलांमध्ये एंडोमेट्रियल कर्करोगाचा धोका वाढतो.

इंजेक्शन औषध वापर आणि कर्करोग
ओपिओइड्सचा वापर आणि गैरवापर केल्याने अनेक आरोग्य समस्यांचा धोका वाढतो, परंतु ओपिओइड्समुळे कर्करोग होतो हे दर्शविण्यासाठी सध्या कोणतेही सबळ पुरावे नाहीत. इंट्राव्हेनस इंजेक्शनद्वारे ओपिओइड्सचा वापर केल्याने हिपॅटायटीस होऊ शकतो, तथापि, यामुळे दीर्घकालीन संसर्ग होऊ शकतो ज्यामुळे यकृताचा कर्करोग होऊ शकतो.

कोकेन, हेरॉइन आणि कर्करोग
कोकेन आणि हेरॉइनमध्ये अनेकदा कर्करोगास कारणीभूत विषारी रसायने मिसळतात, जेणेकरून जास्त प्रमाणात ड्रग्स तयार केली जावीत. यात फेनासेटिन हे सामान्यतः वापरले जाणारे कटिंग एजंट आहे. जे मूत्रपिंडाच्या पेशी, पेल्विक आणि मूत्रमार्गाच्या कर्करोगाच्या प्रकरणांशी जोडलेले आहे.

कर्करोग आणि ओपिओइड व्यसन
कर्करोग हा एक आजार आहे जो शरीराला कमकुवत करतो आणि मानसिक आरोग्यावर देखील परिणाम करतो. कर्करोगाच्या रूग्णांमध्ये सर्वात सामान्य लक्षण म्हणजे वेदना, त्या एकतर कर्करोगामुळे किंवा शरीरातून कर्करोगाच्या पेशी काढून टाकण्यासाठी वापरल्या जाणार्‍या उपचारांमुळे होणाऱ्या वेदना. त्यामुळे कर्करोगाच्या रूग्णांमध्ये तीव्र वेदनांचा उपचार वेदना व्यवस्थापन आणि प्रिस्क्रिप्शन औषधांसह केला जाऊ शकतो, ज्यात सामान्यतः तीव्र ओपिओइड्स समाविष्ट असतात. प्रिस्क्रिप्शन ओपिओइड्स अनेकदा निर्देशानुसार वापरले तरीही अवलंबित्व निर्माण करतात आणि त्यांचा गैरवापर केल्याने व्यसन लागण्याची शक्यता असते. ओपिओइड्स घेणार्‍या कोणत्याही व्यक्तीला व्यसन लागण्याचा धोका असतो, म्हणूनच औषधे फक्त तेव्हाच लिहून दिली पाहिजेत जेव्हा ती अगदी आवश्यक असतील. कर्करोग हे जगभरातील मृत्यूचे प्रमुख कारण आहे. २०२०मध्ये सुमारे १०दशलक्ष लोकांचा मृत्यू कर्करोगाने झाल्याचे समोर आले आहे.

२०२० मध्ये अंदाजे ६लाख ४हजार नवीन प्रकरणे आणि ३लाख ४२ हजार मृत्यूंसह गर्भाशयाच्या मुखाचा कर्करोग हा जागतिक स्तरावर महिलांमध्ये चौथा क्रमांका आजार आहे. २०२०मध्ये जगभरातील सुमारे ९०% नवीन प्रकरणे आणि मृत्यू हे कमी आणि मध्यम उत्पन्न असलेल्या देशांमध्ये झाले आहेत. प्रत्येकवर्षी, अंदाजे १९ वर्षे वयाखालील ४लाख मुलांना कर्करोग होतो. भारतात ५६.४ % स्त्रियांना आणि ४४.९% पुरुषांना तंबाखूमुळे कर्करोग झाल्याचे आढळून आले आहे. ९०% पेक्षा जास्त फुफ्फुसाचा कॅन्‍सर आणि इतर कँसर होण्‍याचे कारण धूम्रपान आहे. भारतात ८२% फुफ्फुसाच्‍या दीर्घकालीन रोगांचे कारण हे धूम्रपान आहे. तंबाखूसंबंधित मृत्‍युची एकूण संख्या दरवर्षी भारतात अंदाजे ८ ते ९ लाख इतकी असेल. २०२० मधील जवळपास ७ लाख नव्या कॅन्सर रुग्णांचा संबंध अल्कोहोलच्या सेवनाशी असल्याचं निष्पन्न झालं आहे. २०२०मध्ये ४ टक्क्यांपेक्षा जास्त नवीन कॅन्सर रुग्ण अल्कोहोलच्या सेवनामुळे झाल्याचे समोर आले आहे.

– सोमनाथ गिते, व्यसनमुक्ती अभ्यासक, ९९७०३८७०३८

The post ४ फेब्रुवारी : कर्करोग दिन – व्यसनाधीनता आणि कर्करोग appeared first on थोडक्यात घडामोडी.

4 फेब्रुवारी हा दिवस जागतिक कर्करोग दिन म्हणून पाळला जातो. कर्करोगाचे वाढते प्रमाण पाहता त्याविरुद्ध प्रचार आणि प्रसार करण्यासाठी हा दिवस कर्करोग दिन म्हणून पाळला जातो. जगात दरवर्षी कर्करोगाने 80 लाख रुग्ण मृत्यू पावतात. भारतातही ही संख्या खूप मोठी आहे. कर्करोगाविरुद्ध लढण्याची जबाबदारी समाज आणि सरकार या दोघांची आहे. जर भारताला जगात महासत्ता बनवायचे असेल तर तरुण पिढी ही निरोगी असायला हवी.कर्करोगाचे मुख्य कारण व्यसन हेच आहे, हे अनेक संशोधनातून सिद्ध झालेले आहे. तंबाखू, गुटखा, मावा, सिगारेट, दारू इ.गोष्टींचे सेवन केल्यामुळे कर्करोग होतो. व्यसनामुळे कर्करोग होतो हे माहीत असूनही भारतात व्यसन करणाऱ्यांची संख्या दिवसेंदिवस वाढतच आहे. यात विशेषतः तरुणांचे प्रमाण खूप मोठे आहे. लहान वयातच तरुण व्यसनाकडे आकर्षित होतो व व्यसनांना बळी पडून स्वतःची व स्वतःच्या कुटुंबाची राखरांगोळी करून घेतो.

व्यसनाची सवय लहान वयात मित्रांमुळे जास्त प्रमाणात लागते. जास्त काळ तंबाखू,मावा, गुटखा खाणाऱ्या मित्रांच्या सहवासात घातल्यावर मित्रांच्या आग्रहास्तव,मज्जा म्हणून किंवा आपणही खाऊन पाहू काय होते या जिज्ञेसेपायी हळूहळू व्यसनांची सुरुवात होते, त्यानंतर तो मुलगा कधी व्यसनांच्या आहारी जातो हे त्यालाही समजत नाही. व्यसन हा एक आजार आहे, व्यसनामुळे मुलांचे अभ्यासाकडे दुर्लक्ष होते व परिणामी त्यांना कमी मार्क पडतात. याचा परिणाम त्यांच्या मानसिकतेवर होतो व त्यातूनच सहजच चालू केलेल्या व्यसनाचे प्रमाण प्रचंड वाढत जाते. अनेकदा कमी मार्कामुळे एक तर मुलगा बेरोजगार असतो किंवा त्याला चांगली नोकरी मिळत नाही त्याला पडेल ते अंग मेहनतीचे काम करावे लागते व तो मानसिक दृष्टया नैराश्याने गुरफटला जातो, या नैराश्येतून मुक्त होण्यासाठी तो दारु, तंबाखू, मावा, गुटखा या व्यसनांचा आधार घेतो व व्यसनाच्या या चक्रव्युवाहात अडकून जातो.तसेच चांगली नोकरी असणारे ही पैसा असल्यामुळे विरंगुळा म्हणून किंवा मित्रांच्या आग्रहाखातर दारुच्या एक पेग पासून सुरुवात करतात व एक खंब्यापर्यंत कधी पोहचतात हे त्यांनाही कळत नाही. चांगली नोकरी असली तरी नोकरीतील चढ उतार, कामाचं टेन्शन किंवा वरिष्ठांचा दबाव अशा अनेक कारणांमुळे माणूस मानसिक दृष्टया नैराश्याने ग्रासला जातो व व्यसनाकडे आकर्षित होतो. एकदा माणूस व्यसनांच्या चक्रव्यूहात अडकला तर यातून बाहेर पडणे अवघड होऊन बसते, हे प्रत्येकाने लक्षात ठेवायला पाहिजे. व्यसनाच्या आहारी न जाता प्रत्येकाने स्वत: ला व्यसनांपासून चार हात दूर ठेवायला पाहिजे. व्यसनामुळे माणूस स्वतः बरोबरच सर्व परिवाराचे मानसिक संतुलन बिघडवतो, यातूनच कौटुंबिक कलह वाढत जाऊन कुटुंब देशोधडीला लागतात.

व्यसनांमुळे जीभेचा,तोंडाचा,घशाचा,आतड्यांच्या, फुफ्फुस इत्यादींचा कर्करोग होण्याची शक्यता जास्त असते. एकदा कर्करोगाने गाठले तर यातुन बाहेर पडणे खूप अवघड होते. एखाद्याला कर्करोग झाला आहे असे समजते तेंव्हा तो मानसिक दृष्टया पूर्णपणे खचून जातो. मी स्वत: गेल्या पंधरा वर्षापासून व्यसन करत होतो व त्याचा परिणाम मला भोगावा लागला. व्यसन सोडण्याविषयी घरातील व बाहेरील बरेच जण आग्रह करत होते. पण मी त्याकडे दुर्लक्ष करत होतो. त्याचा परिणाम मला स्वतः ला अडीच वर्षांपूर्वी व्यसनांमुळे जीभेचा कर्करोग झाला होता. जीभेचे ऑपरेशन करून कर्करोगाची गाठ काढून टाकली. परंतु अडीच वर्षानंतरही मला ज्या वेदना होतात त्या मी शब्दात सांगु शकत नाही. व्यसनामुळे पैशाबरोबरच शारीरिक हानी खूप मोठ्या प्रमाणात होते, जी कधीही भरून निघू शकत नाही. आयुष्यभर आपल्याला त्या वेदनांचा सामना करावा लागतो. समाजाचा व्यसनी लोकांकडे बघण्याचा दृष्टीकोन वेगळा असतो. व्यसनामुळे माणूस समाजातील स्वतःची पद, प्रतिष्ठा गमावून बसतो. व्यसनांमुळे तुम्ही तुमचे दु: ख क्षणिक काळासाठी विसरु शकता. परंतु कायमस्वरुपी कोणत्याही संकटावर मात करु शकत नाहीत. उलट व्यसनांमुळे सहजासहजी सुटू शकणा- या समस्या उग्र रुप धारण करु शकतात.

आपण व्यसन सोडण्याचा निश्चय केला तर अशक्य अजिबात नाही, आपण या भूमिकेवर ठाम रहायला हवे. आपण व्यसनांचा वेळीच त्याग केला नाही तर व्यसन आपल्याला कुटुंबापासून, समाजापासून दूर घेऊन जाईल, याचे भान सर्वांनी ठेवायला हवे. व्यसनांमुळे होणा- या दुष्परिणामांना मी स्वतः सामोरे जात असुन आपणावर ही वेळ येऊ नये ही कळकळीची विनंती. त्यामुळे व्यसनाच्या आहारी न जाता योग्य वेळी मित्रांना नकार द्यायला शिका किंवा व्यसनी लोकांपासून चार हात दूर रहायला शिका.. तरच आपण व आपले कुटुंब निरोगी व समाधानी आयुष्य जगू शकतो. ‘व्यसनमुक्त जीवन, आनंदी जीवन’ हाच सुखी आयुष्याचा खरा मूल मंत्र आहे. कर्करोगमुक्त जीवनासाठी सर्वांना शुभेच्छा.

– दत्तात्रय साठे, अ.नगर | ७०८३७६७८००

The post कर्करोग दिन : व्यसनमुक्त जीवन, आनंदी जीवन appeared first on थोडक्यात घडामोडी.