मुंबई : महाराष्ट्रातून संसर्गजन्य आजारांचे संपूर्ण उच्चाटन व्हावे, यासाठी मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी व्हेक्टर बॉर्न डिसीज कंट्रोल कार्यक्रमांतर्गत कार्य करत असलेल्या संस्थांना आवाहन केले होते. या आवाहनाला गोदरेज कन्झ्युमर्स कंपनीने सकारात्मक प्रतिसाद दिल्यानंतर मुख्यमंत्री फडणवीस यांच्या निर्देशानुसार संसर्गजन्य आजारांच्या नियंत्रणासाठी इंडियन कौन्सिल ऑफ मेडिकल रिसर्च, सार्वजनिक आरोग्य विभाग आणि गोदरेज कंझ्युमर्स यांचे एक विशेष कृती दल तयार करण्यात आले आहे. या उपक्रमामुळे संपूर्ण राज्यात संसर्गजन्य आजारांच्या नियंत्रणासाठी सुसंगत, वैज्ञानिक आणि सर्वसमावेशक आराखडा तयार होईल, असा विश्वास मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी व्यक्त केला आहे.

महाराष्ट्रात मलेरिया, डेंग्यू आणि चिकनगुनिया नियंत्रणासाठी सार्वजनिक आरोग्य विभाग व गोदरेज कन्झ्युमर प्रॉडक्ट्सच्या एम्बेड प्रकल्पाअंतर्गत महत्त्वपूर्ण पावले उचलली आहेत. राज्यातील सहा जिल्ह्यांमध्ये आणि विशेषतः गडचिरोलीत या उपक्रमाने लक्षणीय यश मिळवले आहे.

संसर्गजन्य आजारांच्या प्रतिबंधासाठी व्यवस्थापन
सार्वजनिक आरोग्य विभाग अंतर्गत गोदरेज कंन्झुमर प्रॉडक्ट्सच्या एम्बेड प्रकल्पांतर्गत या संसर्गजन्य आजारांच्या प्रतिबंधासाठी व्यवस्थापन करण्यात येत आहे. मलेरिया, डेंग्यू, चिकनगुनिया यासारख्या आजाराचे योग्य निदान व्हावे यासाठी ४०० हून अधिक वैद्यकीय अधिकारी, सामान्य चिकित्सक व बालरोगतज्ज्ञांना आधुनिक उपचार पद्धतीचे प्रशिक्षण देण्यात आले आहे. याशिवाय १८० प्रयोगशाळा निरीक्षण अधिकारी व १६५ कीटकशास्त्रज्ञांना (एन्टोमॉलॉजिस्ट) प्रशिक्षण देऊन रोग निदान आणि प्रतिबंधन अधिक सक्षम करण्यात आले आहे. त्याचबरोबर गडचिरोली, नाशिक, सातारा, पालघर अशा जिल्ह्यांमध्ये तातडीने तपासणी मोहीम राबवली गेली. साथीच्या आजाराचा प्रादुर्भाव झालेला शहरी भाग आणि आदिवासी भागांमध्ये विशेष लक्ष केंद्रित केले गेले.

समुदाय पातळीवर जागरूकता मोहीम, गृहभेटी
संसर्गजन्य आजाराची माहिती नागरिकांना व्हावी यासाठी सार्वजनिक आरोग्य विभाग व गोदरेज कन्झ्युमर कंपनीने समुदाय पातळीवर जागरूकता मोहीम, गृहभेटी यासारख्या विविध योजना राबविल्या आणि आरोग्य व पोषण दिनांच्या माध्यमातून नागरिकांना सहभागी करून घेण्यात आले. या उपक्रमातून १ लाखांहून अधिक घरांना भेटी देण्यात आल्या. गडचिरोलीसारख्या दुर्गम जिल्ह्यातच ५२ हजारांहून अधिक लोकांना याचा थेट लाभ मिळाला आहे.

सार्वजनिक आरोग्य विभाग व गोदरेज कन्झ्युमर प्रॉडक्टच्या या एम्बेड प्रकल्पामुळे राज्यात २०२४ मध्ये डेंग्यू मृत्यूंची संख्या २७ टक्क्यांनी घटली असून तपासण्यांचे प्रमाण १३ टक्क्यांनी वाढले आहे. त्याचबरोबर मलेरियाच्या तपासण्यात वाढ करून लवकर निदान आणि उपचार करण्यात येत आहे. भविष्यात आजाराची जलद तपासणी आणि तत्काळ उपचार होण्यास गती मिळणार आहे.

The post संसर्गजन्य आजारांच्या नियंत्रणासाठी विशेष कृती दल appeared first on थोडक्यात घडामोडी.

वॉशिंग्टन : डास चावल्यामुळे मलेरिया होतो, आतापर्यंत आपल्याला हे माहिती आहे. ते टाळण्यासाठी विविध उपाययोजना केल्या जातात, परंतु आता परिस्थिती बदलणार आहे. वैज्ञानिक आता डासांच्या आतड्यात असे काही बदल करण्याचा प्रयत्न करीत आहेत, जेणेकरून ते आपल्या पुढच्या पिढीमार्फत मलेरियाविरोधी जनुक पसरवू शकेल. म्हणजे आता डासच आपला मलेरियापासून बचाव करतील. यामुळे मलेरियाचा प्रादुर्भाव नियंत्रित करण्यात मदत होईल. ई-लाइफ नावाच्या जर्नलमध्ये यासंदर्भातील प्राथमिक अभ्यास प्रकाशित करण्यात आला आहे.

या नवीन अभ्यासात मलेरिया पसरण्याची डासांची क्षमता कमी करण्यासाठी सीआरआयएसपीआर-सीएएस 9 जनुकीय संपादन तंत्राद्वारे त्याचे जीन सुधारित केले गेले आणि त्यांत बदल करण्यात आला. पुढील अभ्यास या दृष्टिकोनाचे समर्थन करत असल्यास मलेरिया आणि त्यातून होणारे मृत्यू कमी करण्यात मोठे यश मिळू शकेल.

खरं तर, डासांमध्ये जंतुनाशकांविरोधात रोगप्रतिकार शक्ती वाढली आहे आणि आता मलेरिया परजीवीवर मलेरियाविरोधी औषधांचा प्रभाव देखील कमी झाला आहे, त्यामुळे उद्भवणारा पुढील धोका लक्षात घेता डासांचा सामना करण्यासाठी नवीन मार्ग शोधणे ही तातडीची गरज बनली आहे. या दिशेने जनुक-बदल त्याचा प्रादुर्भाव कमी करण्यात प्रभावी ठरू शकते.

जीन ड्राइव्ह एक प्रभावी शस्त्र :

लंडनमधील इम्पीरियल कॉलेजचे संशोधक आणि अभ्यासाचे पहिले लेखक एस्ट्रिड होर्मन म्हणतात की मलेरियावर नियंत्रण ठेवण्यासाठी जीन ड्राईव्ह एक प्रभावी शस्त्र सिद्ध होऊ शकते. होरमन आणि त्यांच्या सहका्यांनी मलेरिया पसरविणारा डास एनोफिलिस गैंबैई च्या जनुकमध्ये बदल केले. त्यांनी सीआरआयएसपीआर-सीएएस 9 तंत्राद्वारे मलेरियाविरोधी प्रथिने एन्कोड करू शकणारे एक जीन त्यात प्रविष्ट केले. हे प्रोटीन डास चावल्यानंतर शरीरात प्रवेश करते.

मलेरिया नियंत्रण होईल सोपे :

डासांच्या पोटात मलेरिया परजीवी कशी वाढतात याचीही त्यांनी तपासणी केली. हा प्रयोग जनुक सुधारणेच्या या पद्धतीने यशस्वी जीन ड्राइव्ह (सुधारित जीनची वाहतूक पुढील पिढीकडे नेणे) यशस्वीरीत्या पार पाडला जाऊ शकतो असा प्राथमिक पुरावा त्यांच्या प्रयोगांनी दिला आहे.

The post अरे वाह! आता डास करणार आपला मलेरियापासून बचाव, शास्त्रज्ञांचा नवीन शोध appeared first on थोडक्यात घडामोडी.