पावसाच्या पाण्यातून चालता? लेप्टोस्पायरोसिसचा संसर्ग होण्याची शक्यता, जाणून घ्या लक्षणे, प्रतिबंध आणि उपचार…

मुंबई : पावसाळा सुरु झाला आहे, अशा परिस्थितीत मुसळधार पावसात पाण्यातून योग्य खबरदारी न घेता चालणाऱ्या व्यक्तींना लेप्टोस्पायरोसिसचा संसर्ग होण्याची शक्यता आहे. या पार्श्वभूमीवर BMC कडून आवाहन करण्यात आले आहे, की अशा व्यक्तींनी २४ ते ७२ तासांच्या आत वैद्यकीय सल्ला घेऊन प्रतिबंधात्मक औषधोपचार करणे आवश्यक आहे.

बृहन्मुंबई महानगरपालिकेने (BMC) लेप्टोस्पायरोसिसबाबत सल्लागार जारी केला आहे. असा इशारा देण्यात आला आहे की, येत्या दिवसांत शहरात अतिवृष्टीची शक्यता वर्तविली जात आहे. बीएमसीने नमूद केले आहे की अतिवृष्टी दरम्यान पावसाच्या साचलेल्या किंवा वाहत्या पाण्यातून नागरिकांना चालावे लागते. अशा पाण्यात ‘लेप्टोस्पायरोसिस’ या रोगाचे ‘लेप्टोस्पायरा’ हे सुक्ष्मजंतू असण्याची शक्यता असते. उंदीर, कुत्रे, घोडे, म्हशी इत्यादी प्राण्यांच्या मलमूत्रातून लेप्टोचे सुक्ष्मजंतु पावसाच्या पाण्यात संसर्गित होतात. अशा बाधित झालेल्या पाण्याशी माणसाचा संपर्क आल्यास त्यांना लेप्टोची बाधा होण्याची शक्यता असते. तसेच त्या व्यक्तीच्या पायाला किंवा शरीराच्या कोणत्याही भागाला जखम असेल, अथवा साधे खरचटलेले जरी असले, तरी त्या जखमेतून लेप्टोचे जंतू माणसाच्या शरीरात प्रवेश करतात. त्यामुळे ज्या व्यक्तींचा पावसाच्या पाण्याशी संपर्क आला असेल, त्यांनी तातडीने वैद्यकीय सल्ल्यानुसार प्रतिबंधात्मक औषधोपचार करावेत.

लेप्टोस्पायरोसिस म्हणजे काय?

लेप्टोस्पायरोसिस हा एक जीवाणूजन्य रोग आहे, ज्याचा मानव आणि प्राण्यांवर परिणाम होतो. लेप्टोस्पायरोसिस ‘लेप्टोस्पायरा’ या जीवाणूमुळे होतो. हा जीवाणू संक्रमित प्राण्यांच्या मूत्रातून पसरतो, जो पाण्यात किंवा मातीमध्ये येतो आणि कित्येक आठवडे किंवा महिने तिथे जगू शकतो. अनेक प्रकारचे वन्य आणि पाळीव प्राणी या सूक्ष्मजंतूचे वाहक ठरतात. यामध्ये गुरेढोरे, डुकरे, घोडे, कुत्रे, उंदीर असे बरेच प्राणी असू शकतात. संक्रमित प्राण्यांमध्ये या आजाराची कोणतीही लक्षणे नसतात, परंतु ते प्राणी हे जीवाणू वातावरणात सोडू शकतात.

जोखीम :

1. पावसाच्या साचलेल्या किंवा वाहत्या पाण्यात संक्रमित प्राण्यांचे मूत्र मिसळले आणि अशा पाण्याशी संपर्क आला तर मनुष्य संक्रमित होऊ शकतो.
2. हे जीवाणू त्वचेतून किंवा डोळे, नाक, किंवा तोंड अशा अवयवांद्वारे शरीरात प्रवेश करू शकतात, विशेषत: जर त्वचेला जखम किंवा खरचटलेले असेल.
3. दूषित पाणी पिण्यामुळेही संसर्ग होऊ शकतो.
4. लेप्टोस्पायरोसिसचा प्रादुर्भाव सहसा दूषित पाण्याच्या संपर्कात आल्यामुळे होतो, जसे पुराचे पाणी.

संक्रमित व्यक्तीपासून दुसऱ्या व्यक्तीला या विषाणूचा संसर्ग होत नाही.

लक्षणे :

• मानवांमध्ये, लेप्टोस्पायरोसिसच्या लक्षणांमध्ये तीव्र ताप, डोकेदुखी, थंडी वाजून येणे, स्नायू दुखणे, उलट्या होणे, कावीळ (पिवळी त्वचा आणि डोळे), लाल डोळे, ओटीपोटात वेदना, अतिसार आणि पुरळ यांचा समावेश असू शकतो.
• काही संक्रमित व्यक्तींना कोणतीही लक्षणे जाणवत नाहीत.
• एखाद्या व्यक्तीला जीवाणूंच्या संपर्कात आल्यानंतर त्याची लक्षणे 2 दिवस ते 4 आठवड्यांनी जाणवू शकतात.
• संसर्ग झाल्यास ताप आणि इतर लक्षणे अचानक जाणवू लागतात.
  हे दोन टप्प्यात होऊ शकते:

1. पहिल्या टप्प्यात ताप, थंडी वाजून येणे, डोकेदुखी, स्नायू दुखणे, उलट्या होणे किंवा अतिसार अशी लक्षणे दिसतात. त्यानंतर रुग्ण काही काळ बरे होतात आणि पुन्हा आजारी पडतात.
2. दुसऱ्या टप्प्यात लक्षणे अधिक तीव्र असतात, त्या व्यक्तीस मूत्रपिंड किंवा यकृत निकामी होण्याचा धोका उद्भवू शकतो.

• हा आजार काही दिवसांपासून ते 3 आठवड्यांपर्यंत किंवा त्याहून अधिक काळ टिकू शकतो. उपचार न करता बरे होण्यास कित्येक महिने लागू शकतात.

प्रतिबंध आणि उपचार :

1. दूषित पाण्यात पोहणे किंवा जनावरांच्या लघवीमुळे दूषित झालेल्या पाण्यात चालणे टाळा.
2. दूषित पाणी किंवा मातीच्या संपर्कात येत असाल तर संरक्षक कपडे किंवा पादत्राणे (पावसाळी बूट) यांचा वापर करा.
3. जर आपल्याला काही लक्षणे जाणवत असतील तर निदान करण्यासाठी डॉक्टरांचा सल्ला घ्या आणि योग्य उपचार घ्या.

मासिक पाळी येण्यास उशीर होतोय? मग करा ‘हे’ सोपे घरगुती उपाय…

कोरोनाशी लढताना आणि कोरोनाबरोबर जगताना काय काळजी घ्याल? – डॉ. उमेश फालक