राज्यातील २१ जिल्ह्यांत सिकलसेल तपासणी विशेष मोहीम, काय आहे सिकलसेल आजार? जाणून घ्या…

मुंबई : सिकलसेल तपासणी विशेष पंधरवडा मोहिमेअंतर्गत राज्यातील सिकलसेल आजाराचे प्रमाण अधिक असलेल्या २१ जिल्ह्यांतील प्रत्येक नागरिकाची सिकलसेल तपासणी झाली पाहिजे. एकही नागरिक सिकलसेल तपासणीपासून वंचित राहू नये, याची काटेकोर दक्षता घेण्याच्या सूचना सार्वजनिक आरोग्य व कुटुंब कल्याण मंत्री प्रकाश आबिटकर यांनी दिल्या.

आरोग्यमंत्री आबिटकर यांच्या मंत्रालयीन दालनात सार्वजनिक आरोग्य विभागाच्या विविध विषयांबाबत आढावा बैठक झाली. या बैठकीस आरोग्य विभागाचे सचिव ई. रवींद्रन, आरोग्य आयुक्त डॉ. कादंबरी बलकवडे, आरोग्य संचालक डॉ. विजय कंदेवाड, सहसंचालिका डॉ. सुनिता गोल्हाईत यांच्यासह वरिष्ठ अधिकारी उपस्थित होते.

सार्वजनिक आरोग्य विभागाच्या वतीने राज्यात दि. १८ डिसेंबर ते १५ जानेवारी २०२६ या कालावधीत सिकलसेल अभियानाची पूर्व तयारी करण्यात येईल. त्यानंतर दि. १५ जानेवारी ते ३१ जानेवारी २०२६ या कालावधीत “सिकलसेल तपासणी विशेष पंधरवडा” राबविण्यात येणार आहे. या तपासणी मोहिमेदरम्यान सिकलसेल आजाराचे प्रमाण अधिक असलेल्या २१ जिल्ह्यांमध्ये एकही नागरिक तपासणीपासून वंचित राहू नये, यासाठी सर्व यंत्रणांनी प्रभावी नियोजन करावे. सिकलसेल आजाराचे लवकर निदान, रुग्णांना योग्य उपचार व संदर्भ सेवा उपलब्ध करून देणे अत्यंत महत्त्वाचे असून, राज्यात एकही सिकलसेल रुग्ण तपासणीपासून वंचित राहू नये, असेही मंत्री आबिटकर यांनी सांगितले.

यावेळी आरोग्यमंत्र्यांनी सार्वजनिक आरोग्य विभागांतर्गत कार्यरत वैद्यकीय अधिकारी व कर्मचाऱ्यांचे पगार दरमहा १ ते ५ तारखेपर्यंत अदा झाले पाहिजेत, पगार अदा करण्यात दिरंगाई झाल्यास संबंधित अधिकाऱ्याला जबाबदार धरले जाईल, असेही मंत्री आबिटकर यांनी स्पष्ट केले.

तसेच जिल्हा आरोग्य संस्थांनी आवश्यकतेनुसारच खरेदी करावी, अनावश्यक खर्च टाळावा व कार्यात पारदर्शकता ठेवावी, अशा सूचनाही आरोग्यमंत्र्यांनी या बैठकीत दिल्या.

सिकल सेल आजार (Sickle Cell Disease) म्हणजे काय?

सिकल सेल हा आनुवंशिक (जन्मजात) रक्ताचा आजार आहे. या आजारात रक्तातील हिमोग्लोबिन नीट काम करत नाही.

थोडक्यात समजून घ्या:

• सामान्य लाल रक्तपेशी गोल आणि लवचिक असतात.
• सिकल सेल आजारात त्या कोयत्यासारख्या (सिकलसारख्या) वाकड्या होतात.
• अशा पेशी लवकर तुटतात आणि रक्तवाहिन्यांत अडकतात.

त्यामुळे काय होते?

• अ‍ॅनिमिया (रक्ताची कमतरता)
• वारंवार हाडे, छाती, पोटात तीव्र वेदना
• थकवा, चक्कर
• लहान मुलांमध्ये वाढ खुंटणे
• संसर्ग होण्याचा धोका जास्त

हा आजार कसा होतो?

• आई आणि वडील दोघेही सिकल सेल वाहक (trait) असतील तर मुलाला आजार होऊ शकतो.
• हा आजार संसर्गजन्य नाही, म्हणजे स्पर्शाने पसरत नाही.

सिकल सेल ट्रेट (Sickle Cell Trait) म्हणजे काय?

• ट्रेट असलेली व्यक्ती साधारणपणे नॉर्मल आयुष्य जगते.
• पण अशा व्यक्तीने लग्नाआधी तपासणी करणे खूप महत्त्वाचे.

उपचार आहेत का?

आजार पूर्ण बरा होत नाही, पण औषधं, नियमित तपासणी, योग्य आहार, पाणी जास्त पिणे यामुळे रुग्ण चांगले आयुष्य जगू शकतात.

तपासणी :
साध्या रक्ततपासणीने सिकल सेल आजार / ट्रेट समजू शकतो.

म्हणूनच शासन मोफत सिकल सेल तपासणी मोहिमा राबवत आहे.