अवयवदान म्हणजे जेव्हा एखादी व्यक्ती निरोगी प्रत्यारोपण करण्यायोग्य अवयव आणि ऊती, मृत्यूनंतर किंवा जिवंत असताना काढून टाकण्याची आणि त्यांचे दुसर्‍या व्यक्तीमध्ये प्रत्यारोपण करण्याची परवानगी देते. सामान्य प्रत्यारोपणामध्ये मूत्रपिंड, हृदय, यकृत, स्वादुपिंड, आतडे, फुफ्फुसे, हाडे, मज्जा, त्वचा आणि कॉर्निया हे समाविष्ट आहे. अवयवदानाबाबत अजूनही अनेक गैरसमज आहेत. चला तर त्यामागील सत्य जाणून घेऊया.

समज : अवयव आणि ऊतींचे दान केल्यामुळे शरीर विकृत होते.
सत्य : दान केलेले अवयव शस्त्रक्रियेने काढले जातात, त्यामुळे शरीर विकृत होत नाही. दात्याच्या शरीरावर अंत्यसंस्कारासाठी कपडे घातलेले असतात, त्यामुळे अवयवदानाची कोणतीही चिन्हे दिसत नाहीत. नेत्रदान केल्यानंतर, कृत्रिम डोळा बसवला जातो, पापण्या बंद केल्या जातात आणि कोणाला काही फरक जाणवत नाही. अस्थी दान केल्यानंतर, हाड काढलेल्या ठिकाणी रॉड घातला जातो. त्वचा दान करताना, दात्याच्या पाठीवरून सनबर्न पीलसारखा त्वचेचा पातळ थर काढला जातो.

समज : अवयव दान करण्यासाठी दात्याच्या कुटुंबाकडून शुल्क आकारले जाते.
सत्य : अवयव दान करण्यासाठी दात्याच्या कुटुंबाकडून कधीही शुल्क आकारले जात नाही. जर एखाद्या कुटुंबाला असे वाटत असेल की त्याचे बिल चुकीचे मिळाले आहे, तर त्यांनी ताबडतोब स्थानिक अवयव खरेदी संस्थेशी संपर्क साधावा आणि प्रकरणे दुरुस्त करावी.

समज : कोणीही अवयव दाता बनू शकतो.
सत्य : शल्यचिकित्सक मजबूत आणि केवळ अद्यापही धडधडणारी हृदय असलेल्या रुग्णांचे अवयव काढतात. शल्यचिकित्सकांना अशा दात्यांकडून महत्वाचे अवयव नको असतात, जे पूर्णपणे मृत अवस्थेत असतात आणि ज्यांच्या हृदयाची धडधड थांबलेली असते. काही वैद्यकीय परिस्थिती आपोआपच एखाद्याला अवयव दान करण्यास अपात्र ठरवू शकते. अवयव वापरण्याचा निर्णय कठोर वैद्यकीय निकषांवर आधारित आहे. काही वेळा असे दिसून येते की काही अवयव प्रत्यारोपणासाठी योग्य नाहीत, पण इतर अवयव ठीक आहेत. मृत्यूच्या वेळी, संभाव्य व्यक्तीचे अवयव प्रत्यारोपणासाठी योग्य आहेत की नाही हे केवळ वैद्यकीय प्रोफेशनलच ठरवू शकतात. काही रोग देणगी नाकारतात, जसे की सक्रिय कर्करोग, सक्रिय एचआयव्ही किंवा सक्रिय संक्रमण. हिपॅटायटीसचा इतिहास असलेल्या व्यक्तीसाठी मृत्यूच्या वेळी अधिक माहिती आवश्यक असते. हिपॅटायटीस सी असलेल्या व्यक्ती केवळ हिपॅटायटीस सी असलेल्या रुग्णालाच अवयव दान करू शकतात.

समज : माझे वय १८ वर्षांपेक्षा कमी आहे. हा निर्णय घेण्यासाठी मी खूप लहान आहे.
सत्य : कायदेशीर अर्थाने ते खरे आहे. परंतु तुमचे पालक हा निर्णय अधिकृत करू शकतात. तुम्ही तुमच्या पालकांना देणगी देण्याची तुमची इच्छा व्यक्त करू शकता आणि तुमचे पालक तुम्हाला तेच हवे आहे हे जाणून त्यांची संमती देऊ शकतात. मुलांना देखील अवयव प्रत्यारोपणाची गरज असते आणि त्यांना सामान्यतः प्रौढ व्यक्ती देऊ शकतील त्यापेक्षा लहान अवयवांची गरज असते. कोणतेही परिभाषित कट ऑफ वय नाही. वृद्धापकाळात अगदी वयाच्या सत्तरीत आणि ८०’त देखील दात्यांकडून यशस्वीपणे अवयव प्रत्यारोपण केले गेले आहेत. मृत्यूच्या वेळी, प्रत्यारोपणासाठी अवयव योग्य आहेत की नाही हे केवळ डॉक्टरच ठरवू शकतात.

समज : धर्म अवयवदानावर बंदी घालतो.
सत्य : बहुतेक धार्मिक श्रद्धा अवयवदानाला परवानगी देतात किंवा व्यक्तीच्या विवेकबुद्धीवर निर्णय सोडतात. तुम्हाला तुमच्या श्रद्धेच्या स्थानाबद्दल खात्री नसल्यास, तुमच्या धर्मगुरूंकडून हे स्पष्ट करून घ्या. अवयवदान आणि प्रत्यारोपणाला कोणत्याही धर्माचा आक्षेप नाही. याउलट, धर्म देण्याच्या कृतीला मान्यता देतात आणि एखाद्याला नवीन जीवन देण्यापेक्षा मोठे कार्य काय असू शकते.

समज : फक्त हृदय, यकृत आणि मूत्रपिंड दान केले जाऊ शकतात.
सत्य : स्वादुपिंड, फुफ्फुसे, लहान आणि मोठे आतडे आणि पोट यासारखे इतर अवयव देखील प्रत्यारोपित केले जाऊ शकतात. शिवाय, त्वचा, हाडे, हृदयाच्या झडपा आणि स्नायुबंध (tendons) यासारख्या ऊतींचे दान केले जाऊ शकते.

समज : जर ICU डॉक्टरांना माहित असेल की मी एक अवयव दाता आहे, तर ते मला वाचवण्यासाठी कठोर परिश्रम करणार नाहीत.
सत्य : जर तुम्ही रुग्णालयात दाखल असाल, आजारी किंवा जखमी असाल, तर तुमचा जीव वाचवण्याला प्राधान्य आहे. अवयवदानाचा विचार तेव्हाच केला जाऊ शकतो जेव्हा brain death झाली असेल. शिवाय, तुमच्यावर उपचार करणारी वैद्यकीय टीम आणि प्रत्यारोपण टीम पूर्णपणे वेगळी असते.

समज : मी brain death मधून बरा झालो तर?
सत्य : असे होत नाही. एखादी व्यक्ती brain dead आहे की नाही हे ठरवण्यासाठीची मानके अतिशय कठोर आहेत आणि ज्या लोकांनी त्यांचे अवयव दान करण्यास सहमती दर्शवली आहे, ते खरोखरच मृत असल्याची पुष्टी करण्यासाठी त्यांच्या अतिरिक्त चाचण्या केल्या जातात.

समज : प्रत्यारोपणाच्या प्रतीक्षेत असताना, श्रीमंत आणि प्रसिद्ध लोकांना प्राधान्य मिळते.
सत्य : महत्त्वाची असते ती आजाराची तीव्रता, वाट पाहण्यात घालवलेला वेळ, रक्त प्रकार आणि इतर महत्त्वाची वैद्यकीय माहिती. अवयव वाटप प्रणालीचा संपत्ती किंवा सामाजिक स्थिती याच्याशी काहीही संबंध नसतो. अवयव प्राप्तकर्ते ठरवताना वंश, लिंग, वय, उत्पन्न आणि सेलिब्रिटी असणे या घटकांचा विचार केला जात नाही.

समज : दाता बनण्यासाठी डोनर कार्ड असणे आवश्यक आहे. मला माझ्या कुटुंबियांना सांगण्याची गरज नाही की मला देणगीदार व्हायचे आहे कारण ते माझ्या मृत्यूपत्रात लिहिलेले आहे.
सत्य : स्वाक्षरी केलेले डोनर कार्ड आणि ‘अवयव दाता’ पदनाम असलेले ड्रायव्हिंग लायसन्स कायदेशीर कागदपत्रे असली तरी अवयव दान करण्याआधी सामान्यतः कुटुंबातील सदस्यांशी चर्चा केली जाते. तुमचे कुटुंब तुमच्या इच्छा समजून घेतेय आणि त्यांचा आदर करते याची खात्री करण्यासाठी, तुम्ही त्यांना अवयवदान करण्याच्या तुमच्या निर्णयाबद्दल सांगणे महत्त्वाचे आहे. जोपर्यंत तुमचे मृत्यूपत्र वाचले जाईल, तोपर्यंत तुमचे अवयव घ्यायला उशीर झालेला असेल. तुमच्या इच्छा पूर्ण होतील, याची खात्री करण्यासाठी तुमच्या कुटुंबाला अगोदरच माहिती देणे हा सर्वोत्तम मार्ग आहे.

*अधिक माहितीसाठी नेहमी तज्ज्ञांचा किंवा तुमच्या डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.

The post Organ Donation : अवयव दानाबद्दल असलेले गैरसमज आणि त्यामागील सत्य, जाणून घ्या… appeared first on थोडक्यात घडामोडी.

अवयवदान म्हणजे जेव्हा एखादी व्यक्ती निरोगी प्रत्यारोपण करण्यायोग्य अवयव आणि ऊती, मृत्यूनंतर किंवा जिवंत असताना काढून टाकण्याची आणि त्यांचे दुसर्‍या व्यक्तीमध्ये प्रत्यारोपण करण्याची परवानगी देते. सामान्य प्रत्यारोपणामध्ये मूत्रपिंड, हृदय, यकृत, स्वादुपिंड, आतडे, फुफ्फुसे, हाडे, मज्जा, त्वचा आणि कॉर्निया हे समाविष्ट आहे. अवयवदानाबाबत अजूनही अनेक गैरसमज आहेत. चला तर त्यामागील सत्य जाणून घेऊया.

समज : अवयव आणि ऊतींचे दान केल्यामुळे शरीर विकृत होते.
सत्य : दान केलेले अवयव शस्त्रक्रियेने काढले जातात, त्यामुळे शरीर विकृत होत नाही. दात्याच्या शरीरावर अंत्यसंस्कारासाठी कपडे घातलेले असतात, त्यामुळे अवयवदानाची कोणतीही चिन्हे दिसत नाहीत. नेत्रदान केल्यानंतर, कृत्रिम डोळा बसवला जातो, पापण्या बंद केल्या जातात आणि कोणाला काही फरक जाणवत नाही. अस्थी दान केल्यानंतर, हाड काढलेल्या ठिकाणी रॉड घातला जातो. त्वचा दान करताना, दात्याच्या पाठीवरून सनबर्न पीलसारखा त्वचेचा पातळ थर काढला जातो.

समज : अवयव दान करण्यासाठी दात्याच्या कुटुंबाकडून शुल्क आकारले जाते.
सत्य : अवयव दान करण्यासाठी दात्याच्या कुटुंबाकडून कधीही शुल्क आकारले जात नाही. जर एखाद्या कुटुंबाला असे वाटत असेल की त्याचे बिल चुकीचे मिळाले आहे, तर त्यांनी ताबडतोब स्थानिक अवयव खरेदी संस्थेशी संपर्क साधावा आणि प्रकरणे दुरुस्त करावी.

समज : कोणीही अवयव दाता बनू शकतो.
सत्य : शल्यचिकित्सक मजबूत आणि केवळ अद्यापही धडधडणारी हृदय असलेल्या रुग्णांचे अवयव काढतात. शल्यचिकित्सकांना अशा दात्यांकडून महत्वाचे अवयव नको असतात, जे पूर्णपणे मृत अवस्थेत असतात आणि ज्यांच्या हृदयाची धडधड थांबलेली असते. काही वैद्यकीय परिस्थिती आपोआपच एखाद्याला अवयव दान करण्यास अपात्र ठरवू शकते. अवयव वापरण्याचा निर्णय कठोर वैद्यकीय निकषांवर आधारित आहे. काही वेळा असे दिसून येते की काही अवयव प्रत्यारोपणासाठी योग्य नाहीत, पण इतर अवयव ठीक आहेत. मृत्यूच्या वेळी, संभाव्य व्यक्तीचे अवयव प्रत्यारोपणासाठी योग्य आहेत की नाही हे केवळ वैद्यकीय प्रोफेशनलच ठरवू शकतात. काही रोग देणगी नाकारतात, जसे की सक्रिय कर्करोग, सक्रिय एचआयव्ही किंवा सक्रिय संक्रमण. हिपॅटायटीसचा इतिहास असलेल्या व्यक्तीसाठी मृत्यूच्या वेळी अधिक माहिती आवश्यक असते. हिपॅटायटीस सी असलेल्या व्यक्ती केवळ हिपॅटायटीस सी असलेल्या रुग्णालाच अवयव दान करू शकतात.

समज : माझे वय १८ वर्षांपेक्षा कमी आहे. हा निर्णय घेण्यासाठी मी खूप लहान आहे.
सत्य : कायदेशीर अर्थाने ते खरे आहे. परंतु तुमचे पालक हा निर्णय अधिकृत करू शकतात. तुम्ही तुमच्या पालकांना देणगी देण्याची तुमची इच्छा व्यक्त करू शकता आणि तुमचे पालक तुम्हाला तेच हवे आहे हे जाणून त्यांची संमती देऊ शकतात. मुलांना देखील अवयव प्रत्यारोपणाची गरज असते आणि त्यांना सामान्यतः प्रौढ व्यक्ती देऊ शकतील त्यापेक्षा लहान अवयवांची गरज असते. कोणतेही परिभाषित कट ऑफ वय नाही. वृद्धापकाळात अगदी वयाच्या सत्तरीत आणि ८०’त देखील दात्यांकडून यशस्वीपणे अवयव प्रत्यारोपण केले गेले आहेत. मृत्यूच्या वेळी, प्रत्यारोपणासाठी अवयव योग्य आहेत की नाही हे केवळ डॉक्टरच ठरवू शकतात.

समज : धर्म अवयवदानावर बंदी घालतो.
सत्य : बहुतेक धार्मिक श्रद्धा अवयवदानाला परवानगी देतात किंवा व्यक्तीच्या विवेकबुद्धीवर निर्णय सोडतात. तुम्हाला तुमच्या श्रद्धेच्या स्थानाबद्दल खात्री नसल्यास, तुमच्या धर्मगुरूंकडून हे स्पष्ट करून घ्या. अवयवदान आणि प्रत्यारोपणाला कोणत्याही धर्माचा आक्षेप नाही. याउलट, धर्म देण्याच्या कृतीला मान्यता देतात आणि एखाद्याला नवीन जीवन देण्यापेक्षा मोठे कार्य काय असू शकते.

समज : फक्त हृदय, यकृत आणि मूत्रपिंड दान केले जाऊ शकतात.
सत्य : स्वादुपिंड, फुफ्फुसे, लहान आणि मोठे आतडे आणि पोट यासारखे इतर अवयव देखील प्रत्यारोपित केले जाऊ शकतात. शिवाय, त्वचा, हाडे, हृदयाच्या झडपा आणि स्नायुबंध (tendons) यासारख्या ऊतींचे दान केले जाऊ शकते.

समज : जर ICU डॉक्टरांना माहित असेल की मी एक अवयव दाता आहे, तर ते मला वाचवण्यासाठी कठोर परिश्रम करणार नाहीत.
सत्य : जर तुम्ही रुग्णालयात दाखल असाल, आजारी किंवा जखमी असाल, तर तुमचा जीव वाचवण्याला प्राधान्य आहे. अवयवदानाचा विचार तेव्हाच केला जाऊ शकतो जेव्हा brain death झाली असेल. शिवाय, तुमच्यावर उपचार करणारी वैद्यकीय टीम आणि प्रत्यारोपण टीम पूर्णपणे वेगळी असते.

समज : मी brain death मधून बरा झालो तर?
सत्य : असे होत नाही. एखादी व्यक्ती brain dead आहे की नाही हे ठरवण्यासाठीची मानके अतिशय कठोर आहेत आणि ज्या लोकांनी त्यांचे अवयव दान करण्यास सहमती दर्शवली आहे, ते खरोखरच मृत असल्याची पुष्टी करण्यासाठी त्यांच्या अतिरिक्त चाचण्या केल्या जातात.

समज : प्रत्यारोपणाच्या प्रतीक्षेत असताना, श्रीमंत आणि प्रसिद्ध लोकांना प्राधान्य मिळते.
सत्य : महत्त्वाची असते ती आजाराची तीव्रता, वाट पाहण्यात घालवलेला वेळ, रक्त प्रकार आणि इतर महत्त्वाची वैद्यकीय माहिती. अवयव वाटप प्रणालीचा संपत्ती किंवा सामाजिक स्थिती याच्याशी काहीही संबंध नसतो. अवयव प्राप्तकर्ते ठरवताना वंश, लिंग, वय, उत्पन्न आणि सेलिब्रिटी असणे या घटकांचा विचार केला जात नाही.

समज : दाता बनण्यासाठी डोनर कार्ड असणे आवश्यक आहे. मला माझ्या कुटुंबियांना सांगण्याची गरज नाही की मला देणगीदार व्हायचे आहे कारण ते माझ्या मृत्यूपत्रात लिहिलेले आहे.
सत्य : स्वाक्षरी केलेले डोनर कार्ड आणि ‘अवयव दाता’ पदनाम असलेले ड्रायव्हिंग लायसन्स कायदेशीर कागदपत्रे असली तरी अवयव दान करण्याआधी सामान्यतः कुटुंबातील सदस्यांशी चर्चा केली जाते. तुमचे कुटुंब तुमच्या इच्छा समजून घेतेय आणि त्यांचा आदर करते याची खात्री करण्यासाठी, तुम्ही त्यांना अवयवदान करण्याच्या तुमच्या निर्णयाबद्दल सांगणे महत्त्वाचे आहे. जोपर्यंत तुमचे मृत्यूपत्र वाचले जाईल, तोपर्यंत तुमचे अवयव घ्यायला उशीर झालेला असेल. तुमच्या इच्छा पूर्ण होतील, याची खात्री करण्यासाठी तुमच्या कुटुंबाला अगोदरच माहिती देणे हा सर्वोत्तम मार्ग आहे.

*अधिक माहितीसाठी नेहमी तज्ज्ञांचा किंवा तुमच्या डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.

The post Organ Donation : अवयव दानाबद्दल असलेले गैरसमज आणि त्यामागील सत्य, जाणून घ्या… appeared first on थोडक्यात घडामोडी.